करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

गणककुमुदकौमुदीटीकासमेतम् ४ ( ४९ )
सन् स्पर्शकालिकः शरो भवति । स्थिते तृतीयभागेन युतो
मध्यकालीनः शरोन्त्यकालीनो मोक्षकालीनः शरो भवति ।
युग्मपदोद्भवश्चेत्तदा स्थितितृतीयभागेन युतः सन्स्पार्शिकः,
हीनः सन्मौक्षिकः शरः स्यात् । एवं विधोश्चन्द्रग्रहणे न तु
सूर्यग्रहणे । वा अथवा विधोस्तात्कालिकात्सपातचन्द्रात्प्रथ-
मान्त्यबाणौ साध्यौ, ते स्पर्शमध्यमोक्षशराश्चन्द्रग्रहणे परि-
लेखकर्मणि विपरीतदिशो ज्ञेया नान्यत्र। उक्तं च, “नित्यशोऽ-
र्कस्य विक्षेपा परिलेखे यथाक्रमम्।विपरीतं शशाङ्कस्य” इति।
यथा मध्यस्थितिः ४।३५ तृतीयभागेन १।३१ ओजपदत्वा-
न्माध्यः शरः २।५७ हीनो जातः स्पर्शशरः १।२६ मध्यशरः
२।५७ स्थितितृतीयभागेन १।३१ युतो जातो मोक्षशरः
४।२८ इदंकर्म माध्यशरस्यैव । अथ प्रकारान्तरेण स्पार्शिक
चन्द्रः १।२९।११।३८ तात्कालिकपातेन ४।१।३५।५३
युतः ६।०।४७।३१ भुजः ०।०।४७।३१ ज्या १।३९
त्रिघ्नी ४।५७ कृताप्ता शरो जातो याम्यः १।१४ स्पर्शकालीनः
मोक्षकालिकः पातः ४।१।३६।२१ चन्द्रेण २।१।१८।४४
युक्तः ६।२।५५।५ भुजः ०।२।५५।५ ज्या ६।७ त्रिघ्नी
१८।२१ कृताप्ता मोक्षशरो दक्षिणः ४।३५।० प्रकारान्तर-
भेदादल्पान्तरम् ॥ १७ ॥
अथ परिलेखमिन्द्रवज्राद्वयेनाह-
ग्राह्यार्द्धसूत्रेण विधाय वृत्तं मानैक्यखण्डेन च साधिताशम्।