करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( ५२ ) ६ करणकुतूहलम् । ३
खण्डानां योगः १००२ भोग्यखण्डेन २३६ शेषांशाः ६ ।
३२ । ५४ गुणिताः १५१५ । २४ तिथि १५ भक्तं
लब्धेन १०३ । १ पूर्वखण्डयोगः १००२ युक्तः ११०५ ।
५१ जाताः क्रान्तिकलाः षष्टि ६० भक्ता अंशादिः १८ ।
२५ । १ सायनो रविरुत्तरगोले तेनोत्तराः ॥ १४ ॥
अथ खण्डकैर्विना क्रान्तिसाधनं भुजङ्गप्रयातेनाह-
भुजांशोननिघ्नाः खनागेन्दवस्तन्नगाश्वांशहीनैस्त्रिवे-
दाब्धिभिस्ते । कलाष्टादशोनैर्विभक्ता लवादिर्भ-
वेत्क्रान्तिरेवं विना खण्डकैर्वा ॥ १५ ॥
खनागेन्दवोऽशीत्युत्तरशतम् १८० सायनांशग्रहस्य भुजां-
शोननिघ्नाः कार्याः ग्रहस्य भुजांशैरूनाः कार्याः भुजांशैरेव
गुणिताः कार्यास्ते पृथगनष्टाः स्थाप्या एकत्र तेभ्यः नगाश्वांशैः
७७सप्तसप्ततिभिः ७७ भक्ते लब्धेन रहितैरष्टादशकलौनैः १८
त्रिवेदाब्धिभिरंशैः४४३ त्रिचत्वारिंशदधिकैश्चतुःशतैः ४४२ ।
४२ द्वितीयस्थानस्थिताः भुजांशोननिघ्नाः खनागेन्दवो भाज्या
लब्धमंशादिः क्रान्तिः स्यात्, पूर्वोक्तैः क्रान्तिखण्डैर्विना
क्रान्तिर्भवतीत्यर्थः, उदाहरणम्, यथा-सायनसूर्यस्य १।२१।
३२।५४ भुजांशैः ५१।३२।५४ खनागेन्दवः १८० ऊनाः
१२८।२७।६ एते भुजांशैरेव ५१।३२।५४गुणिताः६६२१
।२८।९ द्विधा एकत्र सप्तसप्ततिभिः ७७ भक्ता लब्धेन ८५
५९।३५ अष्टादशकलोनास्त्रिवेदाब्धयः ४४२।४२ हीनाः