करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

त्युत्तरशतांशा द्वाविंशत्यंशाधिकराशिपञ्चकं गुरोः ५।२२
क्लृप्तौ ८१ एकाशीत्यंशा एकविंशत्यंशाधिकराशिद्वयं शुक्रस्य
२।२१, शनेः पाठद्वयं शशाङ्काङ्गयमाः २६१ एकषष्ट्युत्तरद्वि-
शतांशाः राशयोऽष्टौ ८ एकविंशत्यंशाः २१ शनेः। वा मात-
ङ्गियमा इति पाठः । अष्टविंशत्यंशाधिकराशिसप्तकम् ७।२८
अत्र हेतुरुच्यते सिद्धान्तशिरोमणौ-शनिमन्दोच्चस्य कल्पे युगे
षवो ५४ भगणास्तत्पक्षे मतङ्गाभियमाः इति पाठः। मन्दो-
कुसागराः ४१ भगणा- इति पाठस्तत्पक्षे
२६१ उत्पद्यन्ते । यत्पक्षे युगेषवो भगणा इत्यार्यसिद्धान्त-
मतं तथा चोक्तम्-सवितुरमीषाञ्च तथा शनेर्मन्दो-
च्चमिति । तथा च सूर्यसिद्धान्ते-गोऽभ्रयैः शानिमन्दस्य
तत्पक्षे शनेर्मन्दोच्चम् ७।२८।३७ एतदेवार्यभटसम्मतम्
अथ मृगांककरणप्रदीपे करणभाष्यादिषु मतङ्गाभियमाः २३८
इति मन्दोच्चं गृहीतं क्रमेण तद्वाक्यमिति महीधरा हस्तिकरा
नृपाः खम् ७।२८।१६।० मन्दोच्चकानि कुञ्जरानलकराः २३८
शनेर्लवाः कीर्तिता द्युति निजमृदूच्चसम्भवा निजमृदूच्चं सम्भवति
मन्दोच्चं तु मातङ्गाभियमा इति शनेर्विशेष इत्याचार्यस्यैव
पक्षेऽङ्गीकृतम् । उक्तं च-“ज्योतिषमागमशास्त्रं विप्रतिपत्तौ न
योग्यमस्माकम् । स्वयमेव विकल्पयितुं किन्तु बहूनां मतं
वक्ष्ये” इति वचनम् ॥ १ ॥