करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( ११८ ) करणकुतूहलम् । ८
अथ भौमादिकानां कलामयानि बिम्बानि तत्स्प-
ष्टत्वं चेन्द्रवज्रोपजात्यर्द्धेनाह-
पञ्चाङ्गसप्ताङ्कशराः पृथक्स्थास्त्रिज्याशुकर्णान्तर-
सङ्गुणास्ताः ॥ त्रिघ्नैः पराख्यैर्विहताःफलोनयुक्ताः
पृथक्स्थास्त्रिभमौर्विकायाः ॥ १ ॥ कर्णेऽधिकोने
त्रिहृता भवन्ति बिम्बाङ्गुलानीति कुजादिकानाम् ॥
पञ्चकलापरिमितं ५ भौमस्य मध्यबिम्बं बुधस्य षट्कलाः
६ सप्त गुरोः ७ नव शुक्रस्य ९ पञ्च शनेः ५ताः पंच कलाः
पृथक्स्थाप्यास्त्रिज्याशीघ्रकर्णयोरन्तरेण गुणिताः स्वकीयैस्त्रि-
गुणैः पराख्यैर्भक्ता यल्लब्धं तेन पृथक्स्था ऊनयुक्ताः कार्याः
यदि त्रिज्यातः १२०अधिकः कर्णस्तदा पृथक्स्था हीनाः
कार्याः यद्यल्पस्तदा युक्ताः कार्याः ताः स्फुटा ग्रहाणां बिम्ब-
कलाः स्युस्त्रिभि३र्भक्ता लब्धं भौमादिकानां बिम्बाङ्गुलानि
भवन्ति । अथं गुरोर्मध्यबिम्बकलाः ७ त्रिज्याशीघ्रकर्णयो-
रन्तरेण १५ । ९ गुणिताः १०६ । ३ गुरोः पराख्यै २३
त्रिगुणैः ६९ भक्ता लब्धम् १ । ३१ अनेन त्रिज्यातः
कर्णस्याधिकत्वात्पृथक्स्था गुरोर्मध्यबिम्बकलाः ७ ऊना
जाता गुरोर्बिम्बकलाः स्पष्टाः ५ । २९ त्रिभक्ता जातानि
स्पष्टानि गुरोर्बिम्बाङ्गुलानि १ । ४९ । अथ शुक्रस्य मध्या
बिम्बकलाः ९ पृथक्स्थाः ९ त्रिज्या १२० शीघ्रकर्णयो
८९ । २३ रन्तरेण ३० । ३७ गुणिताः २७५ । ३३
पराख्येन ८७ त्रिगुणेन २६१ भक्ता लब्धम् ११ । ३ त्रिज्यातः