जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

५६ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.१६७
तत् स्वारं भवति । प्राणो वै स्वरः॑ । वीव वा एते प्राणैर् यन्ति । को हि तद् वेद यदि ते ऽति वा पादयन्ति न वा । तद्
इध्यन्ते ये यज्ञीयस्य कर्मणो ऽतिपादयन्ति यदि वा नातिपाद- यत् स्वारं भवति प्राणैर् एव तत् समृध्यन्ते ॥ १६४ ॥७
१ वष एद्धिया ४ य साम्राज्यं र साम्राज्यं ल१ अभ्यसेन्द्रेन्द्रा वष अभ्यसेन्द्रो
२ लश आर्वनानो ल साम्राज्यं वश सामान्यं ६ यलवष स्वारः
३-३ वष इवाभ्यांसुत ५ १ यर ल२ श अन्यस्येन्द्रो ७ र ॥ ९ ॥ ष ॥ १६ ॥
अथान्धीगवम् । मध्येनिधनं भवति प्रतिष्ठायै । समुद्रं वा नानवसेनेत्थं गतिर् अस्ति नेत्थम् । तद् एतत् पशून् एव कृत्स्नम्
एते ऽनारम्भणं प्रप्लवन्ते य आर्भवं पवमानम् उपयन्ति । तद् अन्नाद्यम् अवसं कृत्वा यन्ति ॥
यन् मध्येनिधनं भवति प्रतिष्ठाया एव । तद् यथा वा अदस् शाक्त्या अन्नाद्यकामा अदीक्षन्त । स एतद् अन्धीगुश् शाक्त्यस्
समुद्रं प्रस्नाय द्वीपं विश्वोत्पोत्स्नाय विश्राम्यन्न् आस्त एवं ह वा सामापश्यत् । तेनास्तुत । तस्यैतां दशाक्षरां विराजं मध्यत
एतन् निधनम् उपेत्य कामं विश्राम्यन्त आसीरन्न् अस्तुवानाः ॥ उपैत् । दशाक्षरा विराड् अन्नं विराड् । ततो वै ते विराजम् अन्ना-
तद् ऐळं भवति । पशवो वा इळा पशवः कृत्स्नम् अन्नाद्यम् । यो द्यम् अवारुन्धत । तद् एतद् विराजो ऽन्नाद्यस्यावरुद्धिस साम ।
वा अनवसो ऽध्वानं प्रैति नैनं स समश्नुते । अथ यस् सावतः अव विराजम् अन्नाद्यं रुन्द्धे ऽन्नादश् श्रेष्ठस् स्वानां भवति य
प्रैति स एवैनं समश्नुते ॥ एवं वेद । यद् व् अन्धीगुश् शाक्त्यो ऽपश्यत् तस्माद् आन्धी-
अयं वाव समुद्रो ऽनारम्भणो यद् इदम् अन्तरिक्षम् । तस्य गवम् इत्य् आख्यायते ॥ १६५ ॥७
१ लश ॰म्भणेन वष स्तेनाना ६ यर लश अवरुंधे
२ लश नास्ति ४ १ कोशेषु उप(वष उवै)यन्ति ७ र ॥ १० ॥ ष ॥ १७ ॥
३ १ यलश ॰ना र अस्मावाना ५ र लश नास्ति
अथैता भवन्ति अभि प्रियाणि पवते चनोहितः इति । प्रजापतिः ऋक्साम पवमानान्ये भवति । नर्चा सामानि रेचयन्ति नर्चं
प्रजा असृजत । ता अप्राणा असृजत । ताभ्य एताभिर् एवार्भिः साम्ना । तद् यद् इहैव चेहैव च पवमानेन स्तुवन्ति तद् एतस्यैव
प्राणान् अदधात् । अभि प्रियाणि पवते चनोहितः इति । प्रजायै वै समतायै समं कॢप्त्यै । पदानुस्वारं पुरस्ताद् गायत्रं भवति पदा-
प्रियंश् अभि इत्य् एव प्राणेनाभ्यपवत । नामानि यज्ञो अधि येषु नुस्वारम् उपरिष्टात् पवमानान्ते । तस्माद् उभयतःप्राणाः प्रजा
वर्धते इति । महो वै प्रजानामानि । आ सूर्यस्य वृहतो वृहन्न् अधि ऊर्ध्वांशू चावाचीश् च ॥
रथं विश्वन्चम् अरुहद् विचक्षणः इति । प्राणो वै विश्वङ्क । सो ऽयं यां ह खलु वै पितापुत्रौ नावम् अञ्जतो न सा रिष्यति । दैव्य्
विश्वङ् अञ्चर्ति४ । ता एता आयुष्था ऋचः । सर्वम् आयुर एषा नौर् यद् यज्ञः । ताव् एतत् पितापुत्राव् एवाजततः । औशनं
एत्य् एताभिर् ऋग्भिस् तुष्टुवानः ॥ पुरस्ताद् भवति कावम् उपरिष्टाद् यज्ञस्यैवारिष्टयै । तस्माद्
तासु कावम् । कविर् वै भार्गवो देवेष्व् अमर्त्यं गन्धर्वलोकम् यैव् अदार्यां नावम् अधिरोहन्ति पितापुत्रौ हैवाग्रे ऽधिरोहतः ॥
ऐच्छत् । स एतत् सामापश्यत् । तेनास्तुत । ततो वै स देवेष्व् पञ्चैतानि छन्दांस्य् आर्भवे७ पवमाने भवन्ति सप्त सामानि ।
अमर्त्यं गन्धर्वलोकम् आश्नुत । तद् एतत् लोकवित् साम । तद् द्वादश संपद्यन्ते । द्वादश मासास् संवत्सरः । पञ्चो वा
अश्नुते देवेष्व् अमर्त्यं गन्धर्वलोकम् एतेन तुष्टुवानः । यद् उ एवामूनि सामानि माध्यंदिने पवमाने भवन्ति । ऋतव एव९
कविर् भार्गवो ऽपश्यत् तस्मात् कावम् इत्य् आख्यायते ॥ मासां एवाभवे१० पवमाने कल्पन्त ऋतवो माध्यंदिने । स हैष
तत् स्वारं भवति । स्वरेण वै देवेभ्यो ऽन्ततो ऽन्नाद्यं प्रदीयते संवत्सर एव व्यूढो यद् यज्ञः ॥ १६६ ॥११
१ १ र प्रियसना ल प्रियन्त वष ५ १ यर ल२श ॰सामं वष पंचैवा एवामूनि
प्रियंत ६-६ १ वष यदाश ९-९ १ य अमृतत्व एव र उतव
२ १ यर ल२श माह ७ १ य ल२ आमवे र आहावे ल१ ल रितव एव श उदव
३ वष नास्ति अविभवे वष अविभः वे श आभावे १० रश एवंदूवे
४ १ यरश अंचतींतें ल अंचतितें ८-८ १ य पञ्चो वा एमूनि रल१ ११ र ॥ ११ ॥ ष ॥ १८ ॥
तथा वष तिंतें पश्चो वामूनि ल२श पंचवैवामूनि
प्रजापतिर् ह खलु वा एष यत् संवत्सरः । स ह षण् मासो उद्गृह्णात्य् अथ हेदम् उपरि शीतो भवत्य् अध उ ह तदोष्णो
ऽन्यतरमन्यतरं पादम् उद्गृह्णांस्तिष्ठति । स यदोष्णम् उद्गृह्णात्य् भवति । तस्माद् धेमन्न् उपरि शीतो ऽध उष्णम् अधिगम्यते ।
अथ हेदम् उपर्य् उष्णो भवत्य् अध उ ह तदा शीतो भवति । तस्माद् उ हेमन्न् उष्णाः कूप्या अप उदाहरन्ति । एवं ह वा एष
तस्माद् ग्रीष्मे उपर्य् उष्णो ऽधश् शीतम् अधिगम्यते । तस्माद् प्रजापतिस् संवत्सरः प्रजा बिभर्ति ॥
उ ग्रीष्मे शीताः कूप्या अप उदाहरन्ति । अथ यदा शीतम् अथ ह वा एतं सौम्यं चरुम् आहरन्ति । यद् ध वा उद्गातृन्