जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

[ १.१३५ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ३७ ]
१ व ष रथन्तरस्य २ य व ष चतुष्पदाः ३ य र अष्टाव°
४ र ॥ १६ ॥ ष ॥ ६६ ॥
नवाक्षराणि स्तोभति । नव वै पुरुषे प्राणाः । प्राणाम् त्रयोदशाक्षराणि स्तोभति । य एवासाव् अधिचरस्^१ त्रयोदशो
एवैतद् द्विषतो भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते । प्राणाम् आत्मन् धत्ते ऽधो मासस् तम् एव तद् आप्नोति ॥
भ्रातृव्यस्य । त्रिवृत् एव स्तोमस्य स्तोत्रम् आप्नोति ॥ चतुर्दशाक्षराणि स्तोभति । संवत्सरो वै चतुर्दशः । संवत्सर एव
दशाक्षराणि स्तोभति । दशाक्षरा विराड् अन्नं विराट् । विराड्य् तत् प्रतितिष्ठति ॥
एव तद् अन्नाद्ये प्रतितिष्ठति । अथो दश प्राणाः । तान् एव पञ्चदशाक्षराणि स्तोभति । पञ्चदश वा अर्धमासस्य रात्रयः ।
तद् आप्नोति ॥ अर्धमासश एव संवत्सरम् आप्नोति ॥
एकादशाक्षराणि स्तोभति । एकादशाक्षरा त्रिष्टुप् । इन्द्रियं वीर्यं षोडशाक्षराणि स्तोभति । षोडशकलो वै पुरुषः । कला एव तद्
त्रिष्टुप् । इन्द्रियम् एव तद् वीर्ये प्रतितिष्ठति ॥ द्विषन्तं पाप्मानं भ्रातृव्यम् अवाङ्ग्मम् अपवहन्ति^३ श्रियम्
द्वादशाक्षराणि स्तोभति । द्वादशाक्षरा वै जगती । पशवो जगती । आत्मनोंऽश्नुते । अथो षोडशिन एव स्तोमस्य स्तोत्रम् आप्नोति ॥
पशुष्व् एव तज् जगत्यां प्रतितिष्ठति । अथो द्वादश मासाः । सप्तदशाक्षराणि स्तोभति । प्रजापतिर् वै सप्तदशः । प्रजापताव्
तान् एव तद् आप्नोति ॥ एव तत् प्रतितिष्ठति ॥ १३२ ॥^५
१ कोशेष्व् इधि° ३ ? व ष अपहन्ति ५ र ॥ १७ ॥ ष ॥ ६७ ॥
२ य श °चर ४ रश आत्मानम्°
एतद् अन्यत् स्तोभेत् । ऋचम् एवान्य॑ गायेत् । स यद् रथन्तरम् । आयतन एव तद् एतान् पशून् प्रतिष्ठापयति । नस्थुपः
ऋचम् एव गायति तेन रथन्तरस्य रूपं नैति । 'ऋग् धि^२ रथन्तरं इति ब्रूयात् । यत् तस्थुषः इति ब्रूयात् स्यायुकास्य धीस् स्यात् ।
साम^३ बृहत् । यद्य् उ स्तोभेद अष्टाव् एवाक्षराणि स्तोभेत् । तद् अथ यत् नस्थुपः इत्य् आह नास्य धीस् तिष्ठति बह्वो^६ ऽस्य
व् एव संप्रति^४ । स्वर् दृशं प्रतिविपश्येच् चक्षुषो ऽप्रवहाय ॥ स्वायातेन^७ यान्ति ॥
'यद् ईशानम्'^५ इन्द्र इति प्रतिहरेद् ईशानो यजमानस्य पशून् बृहद्रथन्तरे व्यावर्तयेत् । यद् ध वै बृहद्रथन्तरे न व्यावर्तयेद् यथा
अभिमानुकस् स्यात् । अथ यत् शान्तम् इन्द्र इति प्रतिहरति नेशा- महावृक्षौ सम्भृत्य शाला विपरिश्रृणीत^८ एवं प्रजाः पशून् विपरि-
नो यजमानस्य पशून् अभिमन्यते शान्ताः प्रजा एधन्ते ॥ शृणीयाताम् । हो वा हा वै बृहद् ओ वा हा रथन्तरम् । बृहद्र-
प्रतिहारेप्रतिहार उद्गाता दृष्ट्वा इति ब्रूयात् । पशवो वा इळायतनं थन्तरे एवैतद् व्यावर्तयति वि पाप्मना वर्तते य एवं वेद ॥ १३३॥^९
१ ? र एवान्न ४ ? एवं कोशेषु । संमीलते इति ७ ? एवं कोशेषु
२-२ ? य ऋग्गधी र उभशु ल साधीयान् पाठः स्यात् ८ ? यरळश 'श्रीणाते व ष °शृणुत
कवसुचि वष उपी श उहवश ५-५ कोशेषु शानम् ९ र ॥ १८ ॥ ष ॥ ६८ ॥
३ रवशप नास्ति ६ श पशवो
यथा स्याद् एवं बघ्नन्न् उपेयात् । यथास्येदं एवं भ्रातृ- ताम् । ते अरण्ये निधाय ग्रामम् अभ्यवैताम् । तद् एव स्वकृतम्
व्यवान्^१ । जयत्य् आत्मना परास्य द्विषन् भ्रातृव्यो भवति य इरिणम् अभवत् । तस्माद् आहुर् न स्वकृतम् इरिणम् अध्यवसे-
एवं वेद ॥ यम् । ईश्वरः पापीयान् भवितोर् यद् स्वकृतम् इरिणम् अध्यव-
बृहद्रथन्तरे यद् असृज्येतां ताभ्यां भीषा प्रजाः पशव उदवेपन्त । स्यतीति । बृहद्रथन्तरयोर् ह वा एतन् निधनाभ्यां निर्दग्धम् ।
ते आत्मानम् एव पर्यैक्षेतां किं नु नाव इदं क्रूरम् इवात्मनो ते ह वा एते आमेगेथे^३ एवापनिधने यद् बृहद्रथन्तरे । कामं ह
यस्माद् भीषा प्रजाः पशव उदवेपिषतेति । ते निधने एवापश्य- वा एताभ्याम् अपनिधनाभ्यां ग्रामे स्तुवीत ॥ १३४ ॥^४
१ एवं कोशेषु ल२ वभू वष वुभू° श भू° ४ र ॥ १९ ॥ ष ॥ ६९ ॥
२ ? य वभू' र वसु' ळ१ वभू ३ कोशेषु °वा
अष्टाक्षरेण प्रस्तौति । द्व्यक्षरेणोत्तरे प्रस्तौत्य् अभिक्रान्त्या संवत्सरम् एवैतेन प्रजापतिं यज्ञम् आप्नोति ॥
अनपभ्रंशाय ॥ अक्षरेषु रथन्तरं करोति । तस्माद् अरेणारेण रथः प्रतितिष्ठन्न् एति ॥
अष्टाक्षरेण प्रस्तौति । द्व्यक्षरेणोत्तरे प्रस्तौति । द्विपादम् एव तद् रथन्तरेण वै देवा असुरान् संविध्य बृहता जालेनेवाभिन्यौब्जन् ।
अष्टाशफेषु पशुष्व् अध्य्यूहति । तस्माद् द्विपाद् अष्टाशफान् पशून् रथन्तरेणैव द्विषन्तं भ्रातृव्यं संविध्य बृहता जालेनेवाभिन्युब्जति
अधितिष्ठति ॥ य एवं वेद ॥
अष्टाक्षरेण प्रस्तौति । द्व्यक्षरेणोत्तरे द्वे प्रस्तौति । तद् द्वादश संप- रथन्तरेण वै देवा ऊर्ध्वांस स्वर्गं लोकम् आयन् । तान्न् असुर-
द्यन्ते । द्वादश मासास संवत्सरः । संवत्सरः प्रजापतिर् यज्ञः । रक्षसानि नव नवतय इमान् लोकान् आवृण्वन् । रथा ह नामा-