जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

[ ३६ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.१३१

अस्यां कण्डिकायां ल-कोशस्य २ कोशेषु देवेभ्यो ततो ४ कोशेष्व् अधिपाठः रेतश्च सिंचति
पाठा उदाहर्तुं न शक्याः ॥ ३-३ ? य र श यति हैव चेहेव व ष ५ कोशेषु स्या
१ यश औशनसम् यदिहैववेहैव ६ र ॥ १२॥ ष ॥ ६२ ॥

प्रजापतिर् यद् बृहद्रथन्तरे असृजत स मन एवाग्रे बृहद् यद् वा एजत् इव तद् रथन्तरं यद् उपस्थितं तद् बार्हतम् । ये
अपश्यत् । वाचं रथन्तरम् अभिव्याहरत् । तद् यद् वाचं रथन्तरम् वा अन्यतोदन्ताः पशवस् ते राथन्तरा य उभयतोदन्तास् ते
अभिव्याहरत्' तस्माद् वै रथन्तरं पूर्वं योगम् आनशे । अथ यन् बार्हताः । या वै तिरश्री विद्युत् सा राथन्तरी योध्वा॑ सा बार्हती ॥
मनो ऽग्रे बृहद् अपश्यत् तस्माद् वै बृहद्रथन्तरे इत्य् आख्यायेते ॥ रथन्तरस्य महिम्नस् संभृत्य रथन्तरेणोद्गायेत् यस् ते अग्ग्रौ महिमा
मनो वै बृहद् अथ वाक् । मनो वै बृहद् वाग् रथन्तरम् । ऋग् वै यस् ते अप्सु रथे यस् ते महिमा स्तनयित्नौ य उ ते वाते यस् ते महिमा
रथन्तरं साम बृहत् । ब्रह्म वै रथन्तरं क्षत्रं बृहत् । इदं वै रथन्त- तेन संभव रथन्तर द्रविणस्वन् न एधि इति । द्रविणस्वद् एवोद्गात्रे
रम् अदो बृहत् ॥ भवति द्रविणस्वद् यजमानाय द्रविस्वद् एवोद्गात्रे भवति द्रविण-
स्वद् यजमानाय द्रविणस्वत् प्रजाभ्यः ॥ १२८ ॥⁴

अस्यां कण्डिकायां ल-कोशस्य १-१ र श नास्ति ३ व ष नास्ति
पाठा उदाहर्तुं न शक्याः ॥ २ र व ष नास्ति ४ र ॥ १३ ॥ ष ॥ ६३ ॥

देवासुरा अस्पर्धन्त । ते देवा वज्रं क्षुरपविम् असृजन्त बृहति प्रस्तुते ब्रूयाद् दिवं पितरम् उपश्रेये बृहन् मा मा हिंसीः इति ।
पुरुषम् एव । तम् असुरान् अभ्यसृजन् । सो ऽसुरान् अपोप्य अथानुमन्त्रयेत प्राणैर् अमुष्य प्राणान् वृङ्क्ष्व ॥ तक्षणेनै तक्षणीयेनायुर्
देवान् अभ्यावर्तत । तस्माद् देवा अबिभयुः । तम् अभिषद्य अस्य प्राणान् वृङ्क्ष्व ॥ क्रुद्ध एनं मन्युना दण्डेन जहि॑ ॥ धनूर् एनम्
बृहद्रथन्तरयोः प्रौहन् । स एष वज्रः क्षुरपविर् बृहद्रथन्तरयोः आतत्येष्वा विध्य इति । बृहद्रथन्तरयोर् एवैनं मुखे ऽपिदधाति ।
पुरुष एव । स यं द्विष्याद् बृहद्रथन्तरयोर् एनम् मुखे ऽपिदध्यात् । यं द्वेष्टि तं पुरा संवत्सरात् प्राणो जहाति ॥
यदि राथन्तरस् सोमस् स्याद् रथन्तरे प्रस्तुते ब्रूयात् नमो मात्रे यो वै देवरथं वेद रथी भवति । यज्ञो वाव देवरथः । तस्य
पृथिव्यै रथन्तर मा मा हिंसीः इति । यदि बार्हतस् सोमस् स्याद् बहिष्पवमानम् एव रथमुखं बृहद्रथन्तरे अश्वाव् आज्यानि
योक्त्राण्य् अभीशू पवमानी पक्षसी — ॥ १२९ ॥५

अस्यां कण्डिकायां ल-कोशस्य २ ? कोशेषु तीक्षणेन, तीक्षणेन ५ य र श योक्त्रा व ष योक्त्राव्
पाठा उदाहर्तुं न शक्याः ॥ ३ कोशेषु जनि ६ र ॥ १४ ॥ ष ॥ ६४ ॥
१ कोशेषु मुख्ये ४ कोशेषु विंद

—औशनकावे आणी नौधसकालेये वन्धुराधिष्ठानं वामदेव्यम् उक्त्वादिम् आददीत । बृहद् एव तद् रथन्तरस्य मुखतो युनक्ति ।
उपस्थो यज्ञायज्ञीयम् अध्यास्थाता' स एष पुरुषः । एष वै [ आ वै रथन्तरं बार्हतम् । ] बृहति प्रस्तुते आ इत्य् उक्त्वादिम्
देवरथः । रथी भवति य एवं वेद । यदि राथन्तरस् सोमस् आददीत । रथन्तरम् एव तद् बृहत्रो मुखतो युनक्ति । अस्थूरिं
स्याद् बृहन् नान्तर्यात् । यदि बार्हतस् सोमस् स्याद् रथन्तरं देवरथं करोति प्रति यज्ञं स्थापयति प्रत्यू आत्मना तिष्ठति ॥
नान्तर्यात् । द्वौ वै बृहद्रथन्तरम् । रथन्तरे प्रस्तुते हो इत्य् एष वै देवरथो यद् रथन्तरम् । रथन्तरे प्रस्तुते पृथिवीं हस्ताभ्यां
गच्छेद् देवरथस्यानपव्याधाय ॥ १३० ॥४

अस्यां कण्डिकायां ल-कोशस्य १ कोशेषु ॰ने ३ कोशेषु वा
पाठा उदाहर्तुं न शक्याः ॥ २ व ष ॰स्ताता ४ र ॥ १५ ॥ श ॥ ६५ ॥

एकम् अक्षरं स्तोभति । तस्माद् अरेणारेण रथः प्रतितिष्ठन्न् पञ्चाक्षराणि स्तोभति । पाङ्क्तो यज्ञः पाङ्क्ताः पशवः । यज्ञे
एति ॥ चैतत् पशुषु च प्रतितिष्ठति ॥
द्वे अक्षरे स्तोभति । द्वे रथस्य' पक्षसी । पक्षाभ्याम् एव तद् षड् अक्षराणि स्तोभति । षड् वा ऋतवः । ऋतुष्व् एव तत् प्रति-
देवरथं प्रतिष्ठापयति ॥ तिष्ठति । अथो षड् वै छन्दांसि । तान्य् एव तद् आप्नोति ॥
त्रीण्य् अक्षराणि स्तोभति । द्विपाद् वै यजमान आत्मा तृतीयः । सप्ताक्षराणि स्तोभति । सप्तपदा वै शक्वरीः । शाक्कराः पशवः ।
यजमान एव तत् प्रतितिष्ठति । अथो त्रय इमे लोकाः । तान् पशुष्व् एव तच् छक्वर्य्यां प्रतितिष्ठति । अथो सप्त चतुरुत्तराणि
एव तद् आप्नोति ॥ छन्दांसि सप्त मुख्याः प्राणाः । तान्य् एव तद् आप्नोति ॥
चत्वार्य् अक्षराणि स्तोभति । चतस्रो दिशश् चतुष्पादाः पशवः । अष्टाक्षराणि स्तोभति । अष्टाक्षरा वै गायत्री । तेजो ब्रह्मवर्चसं
दिक्षु चैतत् पशुषु च प्रतितिष्ठति ॥ गायत्री । तेजस्य् एव तद् ब्रह्मवर्चसे प्रतितिष्ठति । अथो अष्टाश-
फेष्व् एव पशुषु ॥ १३१ ॥४