जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

१४ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.४९
१ कचित् विस्फुलिङ्गाश् ३ य रेतो ७-७ कचित् तस्याहुतेर्
एवम् उत्तरत्रापि ४-४ य नास्ति (दृष्टिप्लुतिः) एवं पूर्वत्रापि
२-२ र श पृथिव्येवाग्निर् ५ एवं सर्वेषु कोशेषु ८ ? बृहदारण्यकोपनिषदि ६.२.१३
ल व घ पृथिव्योना(ल२ वा)ग्निर् ६ य ल श अभिसंघो अथ यदा म्रियते
—तस्याग्निरे एवाग्निर् वैश्वानरः । तस्यौषधयश् च वनस्पत- तृतीयेन सहेमं लोकम् अभ्यवैति । स यो हास्य दानाजितो लोको
यश् च समित् । ज्योतिर् एव ज्योतिः । धूम एव धूमः । विस्फु- भवति तस्मिन् निरमते । ^२तम् उ ह^३ वै ततो मृत्यूर् एवान्वतं^४
लिङ्गा एव विस्फुलिङ्गाः । अङ्गारा एवाङ्गाराः । तस्मिन्न् एतस्मिन्न् आप्नोति । अनवजितो हास्य^५ पुनर्मृत्युर् भवति स य^६ एवंवित्
अग्नौ वैश्वानरे ऽहरहर् देवाः पुरुषं जुह्वति । तस्या आहुतेर् स्यात् ॥
हुतायै^१ पुरुषो ऽमुं लोकं संभवति । सो ऽस्य लोकः पुनरुत्थायै स यदोपतापी स्याद् यत्रास्य समं सुभूमिस्यं स्यात् तद् ब्रूयाद्
भवति ॥ इह मे ऽग्निं^७ मन्थतेति । ईश्वरो ह्यागदो भवितोः ॥
तस्य हैतस्य देवस्याहोरात्रे अर्धमासा मासा ऋतवस् संवत्सरो ‘यश् उ^८ तन् न यद् अस्माल् लोकात् प्रेयाद् अथैनम् आवदीरन् ।
गोप्ता य एष तपति । अहोरात्रे प्रचरं । तं हर्तूनाम् एको यः कूट- नानास्थाल्पोर् अग्नी ओप्य हरेयुः । अन्वाहार्यपचनाद् उल्मुकम्^९
हस्तो रश्मिना प्रत्यवेत्य पृच्छति को ऽसि पुरुषेति । स किं विद्वांस् आददीरन् यज्ञपात्राणि सर्पिर् अपो दारूण्य् अनुस्तरणीं क्षुरं नख-
प्रब्रूयात् । तस्य ह प्रहरति । तस्य ह प्रतिराहृत्य त्रेधा साधु- निकृन्तनम् । ते यन्ति यत्रास्य समं सुभूमिस्यं भवति । तद्
कृत्या विनश्यति । स तृतीयम् आदत्ते । दिशो ऽनु तृतीय व्येति । अस्याग्नीन् विहरन्ति ॥ ४६ ॥
१ प-वर्जं सर्वत्र विष्फु° ४ य व ष एवं तत ल एव तत ६ य र व श नास्ति
२ श हुतायाः । एवं पूर्वत्रापि श एवास्तत ७ ? ध अग्नि । अन्यत्र अग्नी
३-३ ल व घ तमह ५ र श वाह्यास्य ८-८ श यदुदि
९ ल३-वर्जं सर्वत्र उत्सुकम्
अथास्यां दिशि कूपं खात्वा^१ वपन्ति केशश्मश्रूणि । उपत्वा गत्वाध्वनीये समिद्धत्य् अन्वारब्धे^४ जुहोति अयं वै त्वद् अस्माद् असि
केशश्मश्रूणि नखान् निकृन्तन्ति । नखान् निकृत्य निरान्त्रं कुर्व- त्वम् एतत् ।। अयं ते योनिर अस्य योनिम् त्वम् ।। पिता पुत्राय लोककृज्
न्ति । निरान्त्रं कृत्वा निष्पुरीषं कुर्वन्ति । निष्पुरीषं कृत्वा पांसुभिः जातवेदो नयाह्य् एनं सुकृतां यत्र लोकः ॥ अस्माद् वै त्वम् अजायथा एष
कूपे पुरीषम् अभिसंवपन्ति । पाप्मानम् एवास्य तत् प्रच्छाद- त्वज् जायतां स्वाहा इति । सो ऽत आहुतिमयो मनोमयः प्राणमयश्
यन्ति । प्रक्षाल्यान्त्राणि प्रत्यवधायैनम्^२ आहरन्ति । तम् अन्तरे- चक्षुर्मयश् श्रोत्रमयो वाङ्मय ऋङ्मयो यजुर्मयस् साममयो
णाग्नीन्^३ निधाय गार्हपत्य आज्यं विलाप्योत्पूय चतुर्गृहीतं गृहीत्वा ब्रह्ममयो हिरण्मयो ऽमृतस् संभवति ॥ ४७ ॥
१ ल ष खात्वाय- २ र श ^०धायैनम् ३ य श अन्तरेणाग्निं व °ग्नी
४ व ष आरब्धे
अथैतां चितां चिन्वन्ति । तस्याम् एनम् आदधति । तस्य दृषदुपले शिश्ने शम्याम् उपस्थे कृष्णाजिनम् अनुपृष्ठं स्फ्यं पार्श्व-
नासिकयोस् स्रुचौ निदध्याद् दक्षिणहस्ते जुहूँ सव्य उपभृतम् योर् मुसले च शूर्पं^५ च पत्त उलूखलम् । परिशिष्टानि यज्ञपात्राण्य्
उरसि ध्रुवां^१ मुखे ऽग्निहोत्रहवणीं शीर्षतश् चमसम् इलोपॅवहनं उपनिदधति^६ । अपो युग्मयान्य् अभ्यवहरन्ति द्वन्त्व् एवायस्म-
कर्णयोः प्राशित्रहरणे उदरे पात्रीं संवर्तधानीम् आण्डयोर् यानि । अथैनं^७ सर्पिषामुत्पूरयन्ति । यज्ञपात्रेषु सर्पिर्
आसिञ्चन्ति ॥ ४८ ॥
१ य र व ध्रुवं ल श स्रुवं ३ र ल श संवत्त° ५ र उपरि दधति
२ ल श ष डलोप° ४ श शूर्प ६ व श अथो
अथैताम् अनुस्तरणीम् आनयन्ति । तां प्रोक्ष्य त्रिर् अपसलीं^१ हार्यपचनस् तद् एनं पितृलोकः प्रत्यागच्छति । अथ यथा
पर्याणाय्य^२ कूटेन^३ हन्यात् । प्रदक्षिणं हैके पर्याणयन्ति । तद् उ गार्हपत्यस् तथारूस्मिन् लोके प्रजया चं पशुभिश्च च प्रतितिष्ठति ॥
तथा न कुर्यात् । तस्यै वपाम्^४ उत्खिद्य शीर्षणि परिवपन्ति तस्योपादीप्तस्य धूम एव शरीरं धुनोति । स यद् धुनोति तस्माद्
हस्तयोर् मतस्नी^५ हृदये^६ हृदयं बाह्वोर् बाहू । यथाङ्गम् एवे- धुनः । धुनो ह वै नामैषः । तं^१० धूम इति परोक्षम् आचक्षते
तराण्य् अङ्गानि विचिन्वन्ति^७ । अथैनं चर्मणा प्रोर्ण्वन्ति^८ स्वधा परोक्षप्रिया^११ । परोक्षप्रिया इव हि देवाः । धूमाद् व रात्रिम्
तन्वा समृध्वस्व इति ॥ अप्येति रात्रिया अहर् अह्नो ऽपोछन्तीपक्षम् अपोछन्तीपक्षाद्
संस्तीर्योपादीपयन्ति । स तथैव चिकीर्षेद् यथैनम् आहवनीयः आपूर्यमाणपक्षम् आपूर्यमाणपक्षान् मासम् । ते अथ मासे शरीरं
प्रथमो गच्छेत् । तद् एनं देवलोकः प्रत्यागच्छति । अथ यथान्वा- चाक्षुषं च संगच्छते । तं हर्तूनाम् एको यः कूटहस्तो रश्मिना
प्रत्यवेत्य पृच्छति को ऽसि पुरुषेति ॥ ४९ ॥