हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

२७० पालकाप्यमुनिविरचितं— [३ उत्तरस्थाने-
यावत्तस्यावसानं तु पूर्वोक्तं वे नया गुण ॥
अनेनानेन हस्तिस्तु वयस्त्वापि निवृता ॥ ९३ ॥
यदा शतं तु वयसं तास्वी भवति हस्तिनः ॥
ह्रासो गुडस्य कर्तव्यस्तथैव हथिवीपते ॥ ९४ ॥
अथ दद्यात्परं मात्रां दन्तिनां वपुषापि ॥
सक्तवस्तण्डुलाः सर्पिर्गुडेन सह योजिताः ॥ १५९ [९५] ॥
प्रदद्याद्दन्तिने तोयं बद्धमांसविवर्द्धनम् ॥

• यदा सर्वांस्तथान्त्वेक्षतः पेयेषु योजयेत् ॥ ९६ ॥
  क्रमेण पूर्वयोगेन(न) विशेषस्त्विह वक्ष्यते ॥
  तैलं तोयेन संयुक्तं सर्पिस्तेलेन संप्लुतम् ॥ ९७ ॥
  सर्पिष नैव(ः)संयुक्तं मेदश्च वसया सह ॥
  वसया योजयित्वा च मज्जा देया यथाक्रमम् ॥ ९८ ॥
  एतानाविह शेषाणां पूर्वोक्तो यो भवेत्क्रमः ॥
  अभ्यासाशनपाने तु निपुणे तस्य हस्तिनः ॥ ९९ ॥
  अथ भोज्ये क्रमह्लापं कर्तव्यो वक्ष्यते तु यः ॥
  पिण्डमेकं ततो द्वौ त्रींश्चतुरश्च प्रदापयेत् ॥ १०० ॥
  अनेन क्रमयोगेन(ण) या च पूजा विधा भवेत् ॥
  स्नेहस्य व्यवहारे तु क्रमो ऽलान्यवक्ष्यते ॥ ७१ ॥
  कुडवं प्रथमं दद्यात्ततो द्विगुणिंतं पुनः ॥
  तस्मात्त्रिगुणितं दद्याच्चतुर्गुणमतः परम् ॥ ७२ ॥
  वृद्धिरैषा भवेत्कार्या यावत्स्नेहप्रभाजतः ॥
  स्नेहयुक्ता विधा दत्ता सम्यम्बृंहयति द्विपम् ॥ ७३ ॥
  वर्षयेच्च षडप्यांत्ति सम्यक्परिणतेवपि ॥
  स्नेहं च पीत्वा विविधह्रोच्यते वारणो यदा ॥ ७४ ॥
  तदा तम शुभा रक्षाः शाकार्थकुसलेरिमे ॥
  अयनाम्नाहरहस्तम्बो माडवो मुपसाम्प्रतं ॥ १०५ ॥
  ज्वररोगाश्च नागानां न भवन्त्युग्रवेदनाः ॥
  सुखं परिणमत्यन्नं शस्तस्नेहस्ययोजनात् ॥ १०६ ॥
  प्रशमं च प्रपद्यन्ते व्याधयोऽनिलसम्भवाः ॥
  नागानां (* वातसमने) तृष्णा वाऽप्युपसाम्प्रते ॥ ७७ ॥

• न शृणुध्वमयोर्वृणुविधानानरमतः पाठो नोपलभ्यः ।