हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

निवाततरुसंस्थाने रमणीयेऽतिपांशुके ॥
रमन्ते जघनद्वारसक्तहस्ता करेणुषु ॥
हिमसंस्पर्शपकानां क्रीडनाहरणानि च ।
हस्तिनीभिश्च सहिता रम्येषु गिरिसानुषु ॥
नागा गिरौ क्वचिच्चापि निर्जिताः परयूथपैः ।
भ्रमन्ति देशान्देशेभ्यो यूथाद्यूथं वने गजाः ॥
मदार्द्रगण्डाः कोपेन केचिद्राजन्मतङ्गजाः ।
अभिप्रहारैर्विविधैरन्योन्यबलदर्पिताः ॥
पांशुनां ह्युपदिग्धाङ्गाः केचिद्भग्नगजा नृप ।
करेणुभिः परिवृताः क्रीडन्ति वनसानुषु ॥
एतद्वने सुखं राजन्प्राप्तैश्वर्यो वनद्विपः ।
स्मरंश्च बद्धः सहसा क्षिप्रं त्यजति जीवितम् ॥
अथ शिशिरे हिमवृषितं सुखस्पर्शविमलसलिलकरेणुकलभविकपोतर्ज-
ववनुकल्याणपोत (?) परिसरणसेवितेषु सरःसु लोधातिमुक्तकलहाप्रियङ्गुमालतीकु-
मुदवारि(सितानि) तानि बकबलाकापारिप्लवमल्लिकाक्षो(रूप)कुररहंसचक्रवा-
कोपेतानि जलान्यवगाहमानाः करेणुभिः परिवृताः स्वच्छन्दतस्तृणकवलकुवल-
पल्लवोपयोगानां ह्रदेषु चाधिकशिशिरसलिले प्राकर्षणविक्षोभणोन्मज्जनपरिपु-
वनतरणानां स्मरन् ॥
तत्र श्लोकाः—
मदेन च जलं तेषां शीतलेन सुगन्धिना ।
भान्ति मार्गाः सुकुसुमा द्विरेफैरनुनादिताः ॥
केचिल्लतां कुसुमितां कूजद्भ्रमरसंकुलाम् ।
करेणुभ्यः प्रयच्छन्ति कामार्तास्तु मतङ्गजाः ॥
यूथात्प्रवासिताः केचिन्नागाना(ना)गान्तरैर्वने ।
यूथान्ते धेनुकाः प्राप्य प्लवन्ति तु यदृच्छया ॥
मदार्द्रगण्डाः करिणः किंचित्कोपेन मूर्च्छिताः ।
प्रतिद्विपानपश्यन्तो घ्नन्ति वृक्षान्सुदुस्तरान् ॥

• 'वासितानि' इति, 'वारितानि' इति वा पाठो भवेत् ॥
  १ ख. रहिता । २ क. ॰ना ह्यप॰ । ३ क. ॰दूँनसु॰ । ४ क. ॰शिरहि॰ ।
  ५ ख, ॰जवनु॰ । ६ ख. ॰रिसता॰ । ७ क. ॰काक्षाकु॰ ।