हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

२३ पूर्वानबद्धाध्यायः ] हस्त्यायुर्वेदः । १९९
कमलामलकिंजल्कपाण्डुरा वारणा नृप ।
सरःस्वमलतोयेषु क्रीडन्ति सह धेनुभिः ॥
कुमुदोत्पलसंछन्नां चक्रवाकनिकूजिताम् ।
दिवाकरकरामर्षसंबुद्दामलपङ्कजाम् ॥
शुभतीर्थां शुभजलां हंसांसपारैर्वीजिताम् ।
भजन्ते दीर्घिकां नागास्तत्कालसेवनक्षमाम् ॥
निशाकरकरोद्योतभूषितासु समन्ततः ।
उत्फुल्लको(क)मलोद्गन्धिगन्धवाहसुखासु च ॥
शर्वरीष्वविरम्यासु रमयन्ति वने प्रियाम् ।
पांथुना ह्यपदिग्धाङ्गाः केचिद्दनगजा नृप ॥
एतेषां वनसौरूपानामन्येषां चानुचिन्तयन् ।
ग्रामबद्धो महाराज न जीवति मतङ्गजः ॥
हेमन्ते वा तुषारनिपीडिताक्रान्तविटपपादपनिवासितानां गिरिदरीणां
लोध्रवलवीम्रियङ्गुकुसुमसिन्दुवाराधिवासितानां पांशुप्रथ(?)वृक्षनदीतटहरणानां
च हर्षाद्देवमादीनामुपवसि(?)जातपूँर्णं बलसत्त्ववर्णमटजच(?)हर्षामर्षार्जित-
*शुद्धशरीरावदेन्निन( ? )विधावितपरिकीर्णानां प्रभिन्नोद्धतप्रगालितकपोलदानौ-
घपतितधारामिलाषिमधुकरिषट्पदकर्णसुष्टोपगीतानां हेमन्तकाले वनानां
स्मरन् ॥
तत्र श्लोकाः—
अस्मिन्नृतौ सापि(?) तुषारवर्षे( षैः ) तृणाग्रलम्नैरुप(†शोभितानि) "
वनानि देवोपवनोपमानि काशैर्दुकूलैरिव संभृतानि ॥ १ ॥
विभान्ति राजन्विविधैः सरांसि सिध्यैस्तुषारैरिव विप्रकीर्णैः ॥
क्वचिच्च बाष्पाकुलसंभृतानि मित्राणि पद्मैः परिकीर्णयन्ते ॥ २ ॥
तृणानि हृद्यानि मनोरमाणि चरन्ति नागाः सहिताः प्रियाभिः॥
क्वचित्सरःक्रीढविहङ्गसंघैः क्रीडन्ति नागा ह्यपनीयमानाः ॥
करेणुकाभिः सह पोतकैश्च वने द्विरेफाकुलनादितेव ॥ ३ ॥

• 'शुद्धशरीरवेदनेन' इति कदाचिद्भवेत् ॥
  † 'शोभितानि' इति द्वयोरपि पुस्तकयोस्त्रुटितम्, तथाऽपि कपुस्तके पार्श्ववकाशे
  त्रुटिपूरणाय लिखितमत्र लिखितम् ॥

---

१ क. °वाकाभिक्° । २ क. °सिन्धुवा° । ३ क. °शुपृथ° । ४ क.
°पूर्णत्र° । ५ ख. °दन्नेन° । ६ ख. °र्णमुष्टो° ।