हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

२३ पूर्वबद्धाध्यायः ] हस्त्यायुर्वेदः । २०१
†केचिद्भागानां स्य केचित् ( ? ) मदाङ्गैर्गजाः करिणो वनेषु ।
विषाणगात्रापरहस्तवालैर्निशङ्किताः संप्रति हन्ति वृक्षान् ॥
फुल्लान्(ण)शाखाकृतकर्णपूराः केलिद्रुमान्तेषु मनोरमेषु ।
हृष्टद्विरेफाकुलनादितेषु क्रीडन्ति नागाः सह धेनुकाभिः ॥
प्रतिगजविमर्दविजयप्राप्तैश्वर्या वने कमसुखानां विविधानां च विविधगजगर्जै-
र्तताडनविकृतमुखानां स्मरणान्न निर्वाणमिह विन्दते । स जयति । स ग्रामानीतो
वधबन्धनतर्जनानि हठात्प्राप्नुवन् । अनु च कण्ठेनोन्नत१मानो ऽध्यायति संमीलि-
तनयनः करेण भूमितलमाहन्ति निषिद्धकरलाङ्गूलश्रवणमदः परिवीजयति
विमना न व्यतिचिकित्साय( ?)भैक्ष्यं२ ग्राम्यं वाऽऽरणं(ण्यं) वा नात्ति क्षुधितः,
पिपासितोऽपि न पिबति सलिलम्, मनस्वितयाऽऽत्तस्य तत्प्राप्त्यर्थं न विद्यते
प्रतीकारः । सामादयोऽप्युपायास्तस्मिन्न क्रमन्ते । पूर्वबद्धो नामैष व्याधिः ।
न हि स व्यसस्थ( ? )मनः प्रसादयितुमौरण्यकस्य३ नागस्य वाचमत्र प्राप्तस्य ।
तस्मात्प्राप्तैश्वर्यं न ग्राहयेत् । द्विरदपतिमतिक्रान्तचत्वारिंशद्वर्षमस्वार्थिव्य-
पाश्र्व( ? ) न भवन्तीति । तस्मिन्विद्यमाने मातङ्गे पक्षप्रपतना४दोषभयाच्चेति ।
पक्षप्रपतनं शुभमप्यशुभमेव भवति । किं पुनः शुभं विद्यमाने मातङ्गे पूर्वबद्धे च ।
किं पुनः पक्षप्रपतनम् ॥
दृष्टमप्यशुभं तस्मात्पक्षप्रपतनं मया ।
दृष्टं५ फलेन त्रिगुणं पक्षप्रपतनं पुनः ॥
तस्माद्द्वयोरपि तयोश्शुभाशुभयोर्मया ।
विसर्जनं किं तदिति मेयेहो६ यदि तच्छृणु ॥
सुभगाभिः सुरूपाभिर्हस्तिनीभिः समन्ततः ।
पूर्वबद्धं परिवृतं वारेणेन्द्रं विवर्जयेत् ॥
अरण्ये शुभदं यावद्द्विपत्कालेषु त्रिष्वपि ।
मोक्षाद्धन्यस्य नागस्य पूर्वबद्धस्य किं पुनः ॥
हस्तिनीभिर्वनान्ते च कर्तव्यमिति मे मतिः ।
तत्र श्लोकाः—
तृतीयायां चतुर्थ्यां चेद्दशायां ग्राहयेद्द्विपम्* ।
बाल्याद्वि७युक्तान्कार्मण्याम्८प्राप्तां पञ्चमीं दशाम् ॥
† द्वयोरपि पुस्तकयोः समान एव पाठः । * द्वितीयाबहुवचनान्तत्वमेव युक्तम् ॥
१ क. °नोन्नीतं° । २ क. लक्ष्यं । ३ क. °मारण्यप्रकाश्यना° । ४ क. ख. °प्रपंतादोष° ।
क. ख. दृष्टफ° । ६ ख. मपेहो । ७ क. ख. °ग्भू । बालाद्वि° । ८ क. °तात्कार्म° ।
२६