गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

गदनिग्रहः । ५३
दन्तरोगे द्वितीयमिरिमेदाद्यं तैलम् ।
न वृद्धानातिबालाच त्वक्तुलामिरिमेदकात् ।
अपां द्रोणे समावाप्य पचेत्पादावशेषितम् ॥ २४७ ॥
ततस्तेन कषायेण क्षीरप्रस्थसमन्वितम् ।
लाक्षारससंयुक्तं तैलप्रस्थं पचेन्नरः ॥ २४८ ॥
लोध्रकट्फलमञ्जिष्ठापद्मकेसरपद्मकैः ।
चन्दनोत्पलयष्ट्याह्वैः पालिकैर्धातकीसमैः ॥ २४९ ॥
एतद्रुजापहं नाम तैलं गण्डूषधारणात् ।
दारणं दन्तचालं च हनुमोक्षं कपालिकाम् ॥ २५० ॥
शीतादं पूतिवक्त्रं च शौषिरं विरसास्यताम् ।
हन्यादाशु गदानेतान् कुर्याद्दन्तांस्थिरानपि ॥ २५१ ॥
दन्तरोगे खदिराद्यं तैलम् ।
शतं खदिरसारस्य जलद्रोणेन साधितम् ।
पादशेषे रसे लोध्रमञ्जिष्ठारक्तचन्दनैः ॥ २५२ ॥
कट्फलोशीरलाखैलात्वक्पत्रामरदारुभिः ।
समङ्गाकुङ्कुमनलदपरिप्लववालुकैः ॥ २५३ ॥
वालुकागुरुकुस्तैलास्पृक्कातगरपद्मकैः ।
कल्कीकृतैः पचेदेभिस्तैलप्रस्थं भिषग्वरः ॥ २५४ ॥
धार्यं स्यात्कृमिदन्तेषु दन्तेषु चलितेषु च ।
शौषिरे दन्तनाडीषु विद्रध्यां मुखजेषु च ॥ २५५ ॥
हन्यादाशु तदभ्यङ्गात्कुष्ठं च कफपित्तजम् ।
वातजानि तु कुष्ठानि व्यङ्गप्लीहातिसुप्तिकाम् ॥ २५६ ॥
त्वग्दोषपिटकाकण्डूरजसं वातशोणितम् ।
व्रणं मासं च नस्येन वलिपलितनाशनम् ॥ २५७ ॥
ज्वरे बृहल्लाक्षादितैलम् ।
लाक्षा हरिद्रा मञ्जिष्ठा फलिनी मधुकं बला ।
लामज्जकं चन्दनं च गैरिकं नीलमुत्पलम् ॥ २५८ ॥