गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

गदनिग्रहः । ५१
कुष्ठं तगरमाषांश्च सिद्धार्थंश्चागुरुं तथा ।
मुस्तकं चाथ शैलेयं कर्पूरं परिकल्पितम् ॥ २२५ ॥
सम्यक्पक्वं ततो ज्ञात्वा शुभे भाण्डे निधापयेत् ।
केशशाते शिरोदुःखे मन्यास्तम्भे हनुग्रहे ॥ २२६ ॥
अकालपलिते चैव दारुणे चैव दारुणे ।
दन्तकर्णाक्षिरोगेषु नस्यमेतत्प्रदापयेत् ॥ २२७ ॥
नस्यप्रयोगान्मासेन क्षीरान्नप्रतिभोजिनः ।
सुकुञ्चिताग्रान् केशांश्च स्निग्धान्कुर्याद्बहूंस्तथा ।
खालित्ये सेन्द्रलुप्ते च तैलमेतद्यथाऽमृतम् ॥ २२८ ॥
केशरोगे असनार्थं तैलम् ।
असनसारकषायविपाचितं त्रिफलया मधुकेन च संयुतम् ।
भवति नावनतैलमनुत्तमं पलितनेत्रविकाररुजापहम् ॥ २२९॥
शिरोरोगे षड्बिन्दुतैलम् ।
एरण्डमूलं तगरं रास्ना यष्टी च सैन्धवम् ।
जीवन्ती शतपुष्पा च विडङ्गं नागरं तथा ॥ २३० ॥
मधूकसारमिलेभिः कल्कपिष्टैस्तिलोद्भवम् ।
तैलं पचेद्भृङ्गरसे द्विगुणे च पयस्यथ ॥ २३१ ॥
षड्बिन्दुनस्यदानेन हन्याच्छीर्षामयान् बहून् ।
चलतां द्विजकेशानां पततां दार्थ्यमानयेत् ॥ २३२ ॥
दृग्बलं परमं तेषां बाह्वोः स्यादुत्तमं बलम् ।
वलिपलितहृत्तैलमिदं षड्बिन्दुसंज्ञितम् ॥ २३३ ॥
शिरोरोगे द्वितीयं षड्बिन्दुतैलम् ।
एरण्डमूलं तगरं शताह्वा जीवन्ती रास्ना लवणोत्तमं च ।
भृङ्गं विडङ्गं मधुयष्टिका च विश्वौषधं कृष्णतिलस्य तैलम्॥२३४॥
आजं पयस्तैलविमिश्रितं च चतुर्गुणे भृङ्गरसे विपक्वम् ।
षड्बिन्दवो नासिकया प्रयुक्ता निघ्नन्ति सर्वाञ्छिरसो विकारान्