गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

१६६ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [आसवाधिकारः
अशांसि वातरोगांश्च ग्रहणीपाण्डुकामलाः ।
हलीमकमुदावर्त्तं गुल्मं पञ्चविधं जयेत् ॥ १३ ॥
आध्मानं कुक्षिशूलं च प्रत्याध्मानं गुदग्रहम् ।
अष्ठीलिकां च हृद्रोगानेतान् व्याधीन्विनिर्जयेत् ॥ १४ ॥
कुमार्यासव इत्येष कथितः शूलपाणिना ।
द्वितीयः कुमार्यासवः ।
रसस्तुलार्धं कौमारस्तदर्धंगुडमिश्रितः ।
चातुर्जातलवङ्गानां सैन्धवस्य निशाद्वयोः ॥ १५ ॥
कुबेरकृष्णामरिचधातकीनां पलं पलम् ।
पथ्याचूर्णं पलयुगं पलं चाकल्लुकस्य तु ॥ १६ ॥
उग्रगन्धाजातिपत्रीविडङ्गानां पलं पलम् ।
एकीकृत्य शुचौ भाण्डे पक्षमेकं निधापयेत् ॥ १७ ॥
पलार्धं भक्षयेन्नित्यं गुल्मोदावर्त्तनाशनः ।
आध्मानं पार्श्वशूलं च जठरार्तिं कफं हरेत् ॥ १८ ॥
मन्दाग्निं शमयेच्छ्वासं कासं हिक्कां क्षयं तथा ।
यकृत्प्लीहं तथा शोफं नाशयेत्येष सेवितः ॥ १९ ॥
नवविधा आसवयोनिः ।
त्वक्पत्रकाण्डपुष्पाणि सारमूलफलानि च ।
धान्यानि च सिता चापि नव आसवयोनयः ॥ २० ॥
द्रव्यसंयोगतः संख्यातीताः पथ्यतमाश्च ते ।
द्रव्याणां भेदतो वेदवसु(८४)संख्याः प्रकीर्त्तिताः २१
तद्यथा—
षड् धान्यासवाः ।
सुरासौवीरमैरेयधान्याम्लतुषोदकाः ।
समेदा रससंख्यास्ते आसवा धान्यतो मताः ॥ २२॥
षड्विंशतिः फलासवाः ।
द्राक्षाखर्जूरकाश्मर्यजम्ब्वामलविभीतकैः ।
धन्वराजादनैः पद्मातृणशून्यपरूषकैः ॥ २३ ॥