गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

५.] गदनिग्रहः । १४३
पाण्डूदरं गुल्मभगन्दरात्तिमेदःसमुत्थं च विकारजातम् ।
शाम्यन्ति, चायं चिरमन्दवह्नेर्हतस्य पुंस्त्वस्य च वृद्धिहेतुः ४३
स्त्रीणां च वन्ध्यामयनाशनः स्यात्कल्याणको नाम गुडः प्रतीतः।
भृष्ट्वैषत्रिवृतां तैले त्रिसुगन्धि पिचुं पिचुम् ।
सिद्धे विधेयमत्रैव गुडे कल्याणपूर्वके ॥ ४४ ॥
कार्श्ये पञ्चजीरकावलेहः ।
कुस्तुम्बर्यो यवानी समरिचमगधा दीप्यकाजाजिचव्याः
पथ्या श्यामा च मूलं कृमिहरहपुषे कारवी शीतकञ्च ।
शुण्ठीवन्दाकनागोद्भवशतकुसुमा मेथिका चाक्षभागाः
कंसेल्लाङ्गागयुग्मं सकलगणमिदं चूर्णयेदौषधानाम् ॥४५॥
सर्पिःप्रस्थं प्रदद्याद्गुडपलदशभिः साधयेन्मन्दवह्नौ
क्षीरप्रस्थैश्चतुर्भिः स च सकलगदान्हन्ति युक्तस्त्रिगन्धैः ।
लेहोऽयं चानिलघ्नः कृशबलजननः शोधनश्चार्त्तवस्य
या स्त्री गर्भं न धत्ते जनयति तनयं दीर्घजीवानुयुक्तम् ४६
योनिरोगे पञ्चजीरकावलेहः ।
जीरकं हपुषा धान्यं यवानी बदराणि च ।
शताह्वां मेथिका हिङ्गुपत्रिका कामवृक्षकम् ॥ ४७ ॥
पिप्पलीपिप्पलीमूलमजमोदा च वाष्पिका ।
चित्रकं च पलांशानि तथा चैव चतुःपलम् ॥ ४८ ॥
कसेरुकं नागरं च कृष्णा जीरकमेव च ।
गुडस्यार्धशतं दद्याद्धृतप्रस्थं तथैव च ॥ ४९ ॥
क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं शनैर्मृद्वग्निना पचेत् ।
पञ्चजीरक इत्येष सूतिकानां प्रशस्यते ॥ ५० ॥
गर्भार्थिनीनां नारीणां प्रदुष्टे चैव मारुते ।
विंशतिर्व्यापदो योनेः कासं श्वासं स्वरक्षयम् ॥ ५१ ॥
हलीमकं पाण्डुरोगं दौर्गन्ध्यं कृच्छ्रमूत्रताम् ।
हन्ति पीनोन्नतकुचाः पद्मपत्रायतेक्षणाः ॥ ५२ ॥