गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

४.] गदनिग्रहः । १११
कारयेद्गुटिकां श्लक्ष्णां ग्रसतोऽधौ सुखाम्बुना ।
अनृक्षतैलसंयुक्तां कफपित्तानिलार्तिषु ॥ ९२ ॥
केवले सन्निपाते च ततस्तक्रं पिबेदनु ।
तक्रेणैवानुभुञ्जीत नरोऽतीसारपीडितः ॥ ९३ ॥
मृत्युपाशान् जयेच्छीघ्रमियं सम्यक् प्रयोजिता ।
अतिसारसमुत्थानं मृत्युमप्यागतं जयेत् ॥ ९४ ॥
ग्रहण्यां चित्रकाद्या गुटिका ।
चित्रकं पिप्पलीमूलं द्वौ क्षारौ लवणानि च ।
व्योषं हिङ्ग्वजमोदं च चव्यं चैकत्र चूर्णयेत् ॥ ९५ ॥
गुटिका मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा ।
कृता विपाचयत्यामं दीपयत्याशु चानलम् ॥ ९६ ॥
ग्रहण्यां क्षारगुटिका ।
द्वे पञ्चमूल्यौ त्रिवृता निकुम्भा पाठा वचास्फोटबलाश्च रास्ना ।
सकारवीचित्रकमर्कमूलं पृथक् पृथक् तानि पलैर्दशाख्यैः ९७
भस्मीकृतान्यम्भसि गालयित्वा पचेत्तुलां जीर्णगुडस्य सम्यक्।
द्वे पञ्चमूल्यौ यवश्शूकजं च क्षारं तथा खर्जिकासंज्ञिकं च ॥९८॥
व्योषं वचां चैव हरीतकीं च पृथक् पलानां सह चित्रकेण ।
हिङ्ग्वम्लभल्लातकमक्षतुल्यं विपाचयेत्क्षारगुडं यथावत् ॥९९॥
ततोऽक्षमात्रा गुटिका प्रयोज्या कायाग्निहीनैरबलैर्नरैश्च ।
सश्लेष्मकासारुचिगुल्मवृद्धौ कफश्च कण्ठोरसि यस्य तिष्ठेत् १००
कुष्ठप्रमेहान् श्वयथुं च हन्याद्वातामयप्लीहयकृद्भवांश्च ।
अन्नं हि भुक्तं जरयेच्च शीघ्रं युक्तो रसैः क्षारगुडप्रयोगः १०१
तालीसाद्या गुटिका ।
तालीसचव्यं मरिचं पलार्धांशानि वामरात् ।
अध्यर्धं पिप्पलीमुलात्पिप्पल्याश्च पलं पलम् ॥ १०२॥
कर्षं तु नागपुष्पस्य त्रुटीकर्षार्धमेव च ।
त्वक्पत्रोशीरकर्षस्तु चूर्णानि त्रिगुणितो गुडः ॥ १०३ ॥