द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

१३४ द्रव्यगुणः ।
उष्णा मारुतदृष्टिघ्नाः पित्तलास्तृक्प्रदूषणाः ॥२१॥
कपालाङ्गारपक्वास्तु लघवो वातकोपनाः ॥२२॥
कुल्माषा वातला रूक्षा गुरवो भिन्नवर्चसः ॥२३॥
उदावर्त्तहरो वाव्यः कासपीनसमेहनुत् ॥ २४ ॥
तुषाम्बुवटकं प्रोक्तं वृष्यं रुच्यग्निदीपनम् ।
वृष्यं सन्दोपनञ्चैव वटकं तक्रसंस्कृतम् ॥ २५ ॥
यद्द्रव्यं यद्गुणं प्रोक्तं तद्भक्ष्यास्तद्गुणा मताः॥२६॥
खड़ाः खड़यवाग्वश्च रागषाड़वषट्काः ।
पालकानि विचित्राणि यूषाश्चानेकयोनयः ॥
कट्वम्ललवणाः स्वादुलेहा ये च फलोद्भवाः ।
एवमादीनि चान्यानि क्रियन्ते वैद्यवाक्यतः ॥
कपालाङ्गारसिद्धानां स्नेहसिद्धेभ्यो लघुत्वं दर्शयन्नाह कपाले-
त्यादि ॥ २१ ॥
कुल्माषस्य गुणमाह कुल्माषा इति । यवपिष्टमुष्णोदक-
मृदितमपूपीकृतं कुल्माषमाहुः ॥ २३ ॥
वाव्यो भृष्टयवैः कृतो भक्ष्यः । अन्ये तु दलितयवगोधूमादि-
कृतं वाव्यमाहुः ॥ २४ ॥
काञ्जिकवटकतक्रवटकयोर्गुणमाह तुषाम्बु इति । तुषाम्बु-
भावितं तक्रभावितञ्च वटकमित्यर्थः ॥ २५ ॥
अनुक्तभक्ष्यगुणज्ञानार्थमाह यदिंति । इदानीं पूर्वोक्तानां
व्यवस्थितसंयोगत्वेनोक्तानां गुणानां कारणतो व्यवस्थितसंयोग-
तया गुणान्तरमूह्यमाह खड़ा इति । खड़ा इति कृतान्नवर्गो-