द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणः । १३३
वेशवारैः सपिशितैः सम्पूर्णा गुरुबृंहणाः ॥१५॥
पाललाः श्लेष्मजननाः शष्कुल्यः कफपित्तलाः ॥१६॥
शालिपिष्टमया भक्ष्याः कफपित्तप्रकोपणाः ।
विदाहिनो नातिबला गुरवश्च विशेषतः ॥१७॥
वैदला गुरवो भक्ष्याः कषायाः सृष्टमारुताः ।
विष्टम्भिनः पित्तहराः श्लेष्मघ्ना भिन्नवर्चसः ॥१८॥
विरूढ़ककृता भक्ष्या गुरवोऽनिलपित्तलाः ॥१९॥
हृद्याः सुगन्धिनो भक्ष्या लघवो घृतपाचिताः ।
वातपित्तहरा बल्या वर्णदृष्टिप्रसादनाः ॥२०॥
विदाहिनस्तैलकृता गुरवः कटुपाकिनः ।
उच्यते । वेशवाराणामिति करणे षष्ठी । पूर्णा इति कृत-
गर्भाः ॥ १४ ॥
पिशितवेशवारकृतगर्भाणां गुणमाह वेशवारैरिति । सपि-
शितैरिति पूर्वोक्तमुद्गादिवेशवारनिरासार्थं विशेषणम् । तेन
पिशितवेशवारैरित्यर्थः । अन्ये तु वेशवारं शुण्ठ्यादिकमाहुः ।
एते सामिताः ॥ १५ ॥
पल्लं तिलकल्कस्तत्कृताः पाललाः । शष्कुली तु तिल-
मुद्गादिचूर्णकृता तैलपक्वा शष्कुलीति लोके ॥ १६ ॥
मुद्गमाषादिविदलकृतानां भक्ष्याणां गुणमाह वैदला इति
॥ १८ ॥
विरूढ़ककृता इति अङ्कुरितमुद्गादिकृताः ॥ १९ ॥
उक्तानुक्तकृतभक्ष्याणां घृते तैले च पाकाद्गुणविशेषमाह
हृद्या इति ॥ २० ॥
१२