द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

१२४ द्रव्यगुणः ।
रसो ज्वरक्षयहरः स्मृत्योर्जःस्वरवर्द्धनः ।
बृंहणः प्रीणनो वृष्यश्चक्षुष्यो व्रणिनां हितः ॥२६॥
स दाड़िमयुतो वृष्यः संस्कृतो दोषनाशनः ॥२७॥
प्रीणनः सर्वधातूनां विशेषान्मुखशोषिणाम् ।
क्षुत्तृष्णापहरः श्रेष्ठः सोरावः स्वादुशीतलः ॥२८॥
मांसं यदुद्धृतरसं न तत्पुष्टिबलावहम् ।
विष्टम्भि दुर्जरं रूक्षं नीरसं मारुतावहम् ॥२९॥
दग्धमत्स्यो गुरुर्वृष्यो बृंहणः प्राणवर्द्धनः ।
क्षीणशुक्राश्च ये केचित् भग्नजर्जरिताश्च ये ॥
नित्यं स्त्रीसेविनश्चैव क्षीणरेतस एव च ।
दग्धमत्स्यो हितस्तेषां सतैललवणान्वितः ॥३०॥
तस्माद्धीनगुणः किञ्चिद् भृष्टमत्स्य उदाहृतः ॥३१॥
कणामरिचसंयुक्तं वेशवार इति स्मृतः ॥ २५ ॥
मूर्त्तमांसप्रकारमभिधाय द्रवमांसप्रकारमाह रस इति ॥२६॥
तस्यैव मांसरसस्य द्रवसंयोगजं गुणमाह स इति । स इति
मांसरसः । संस्कृत इति कटुकादिना ॥ २७ ॥
सोरावगुणमाह प्रीणन इति । सोरावो रसस्योपर्य्यच्छो
भागः ॥ २८ ॥
मांसक्वाथसारो रसः तेन तत्प्रसङ्गेन तत्किट्टभूतमांसगुणमाह
मांसमिति ॥ २९ ॥
आमिषत्वसामान्याद् दग्धमत्स्यगुणमाह दग्धमत्स्य इति
॥ ३० ॥