दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

शुद्धदत्तकस्य तु प्रतिग्रहीतृकुले त्रिपुरुषं पिण्डान्वयरूपं
सापिण्ड्यं जनककुले साप्तपौरुषमवयवान्वयरूपमेवेति । अलं
प्रपञ्चेन । तद्वद्गोत्रमिति । 'तद्वत्' सपिण्डतावत्, गोत्रमपि बीजवत्तु-
जनकस्य न केवलं जनकस्य अपि तु तत्पालकस्य च दत्तकादेर्यः
पालकस्तस्य च गोत्रं दत्तकादीनां भवतीति। अनेन 'सपिण्ड-
तावैलक्षण्यं गोत्रेऽभिहितं यथा सपिण्डता जनकस्यैव न तथा
गोत्रं किन्तु उभयोरपीति । न चेदमपि दत्तकमात्रे किन्तु
द्वयामुष्यायणे दत्तकविशेषे । तथाहि द्विविधा दत्तकादयो ।
नित्यवत् द्वयामुष्यायणा अनित्यवत् द्वयामुष्यायणाश्चेति । तत्र
नित्यद्वयामुष्यायणा नाम ये जनकप्रतिग्रहीतृभ्यामावयोरयं पुत्र
इति संप्रतिपन्नाः, अनित्यवद्द्वयामुष्यायणास्तु ये चूडान्तैःसंस्कारै
र्जनकेन संस्कृताः उपनयनादिभिश्च प्रतिग्रहीत्रा तेषां गोत्र-
द्वयेनापि संस्कृतत्वात् द्वयामुष्याय णत्वं परन्त्वनित्यं जातमात्र-
स्यैव परिग्रहे गोत्रद्वयेन संस्काराभावात् तस्य प्रतिग्रहीतृ-
गोत्रमेव ।
तदिदं सर्वमभिप्रेत्याह सत्याषाढ़ः । नित्यानां द्वयामुष्यायणानां

---

तीति ।—गोत्रमित्यर्थः । द्यामुष्यायणे दत्तकविशेषे इति ।—द्वयाम-
ष्यायणं विशिनोति तथाहीति ।—संस्कृतत्वादिति ।—पितुर्गोत्रेण यः
पुत्रः संस्कृतः पृथिवीपते । आचूडान्तं न पुत्रः स पुत्रतां याति
चान्यत इति कालिकापुराणीयह्यवचनात् ।
नित्यानां द्वयामुष्यायणानां द्वयोरिति सूत्रमेकं दत्तकादीनां द्वया-
मुष्यायणवदिति सूत्रान्तरं तस्यैव । इतरेकेति ।—दत्तकादीनां द्यामु-