दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

दत्तकमीमांसा । ९१

पितुः । सा प्रशस्ता द्विजातीनां दारकर्मणि मैथुने इत्यत्र मनु-
वाक्ये स्वस्यासापिण्डेऽपि वक्तव्ये यत् पितुरसपिण्डावचनं तत्
दत्तकस्य प्रतिग्रहीतृषपिण्डाया विवाहो माप्रसांक्षीदित्येवमर्थं
अन्यथा पितृद्वारके सापिण्ड्ये मूलपुरुषादष्टमस्य वरस्य मातृद्वा-
रके सापिण्ड्ये मूलपुरुषात् षष्ठ्याः कन्याया विवाहो न स्यात्
पितुः सपिण्डत्वेन असपिण्डताभावात् नचेष्टापत्तिः पञ्चमात्
सप्तमादूर्द्धं मातृतः पितृतस्तथेत्यादिसकलस्मृतिनिबन्धशिष्टाचार-
निबन्धृभिर्व्यवस्थापितत्वात् । दारकर्मणि भार्यात्वोत्पादकविधावि-
त्यर्थः । ‘मैथुने’ स्त्रीपुंससाध्यप्रप्रधानपुत्रोत्पत्त्यादौ इत्यर्थः । अस-
पिण्डेति चकारात् मातुरसगोत्रा असगोत्रेति चकारात् पितु-
रसपिण्डा । अन्यथेति ।—मनुवचनस्य दत्तविषयत्वाभावेन औरस-
विषयत्वे इत्यर्थः । पितृद्वारक इति ।—गणनायां पितृप्रतियोगिके
पितरमादाय सप्तमे इत्यर्थः । मूलपुरुषादष्टमस्येति ।—पितरमादाय
उपरितनसप्तममपेक्ष्य अधस्तनस्य वरस्याष्टमत्वादिति भावः । मातृ-
द्वारके मातरमादाय सप्तमे इत्यर्थः । तथाच मातरमारभ्यासप्तममूर्द्ध-
तनपुरुषस्य कन्या सन्ततिः अविवाह्येत्यापद्येत पितु सपिण्डत्वात् । ननु
वरस्य मातृमातामहादीनां तत्सन्ततीनां वा कथं पितु सापिण्ड्यप्रसक्ति-
रिति चेदत्र ब्रूमः । मातुरवयवेन पित्रवयवस्यैकत्वस्य अस्थिभिर-
स्थीनि मांसैर्मांसानि त्वचा त्वचमित्यादिश्रुत्यावश्यम्भावादिति ।
औरसरूपवरस्येत्यर्थः । ननु असपिण्डाच या पितुरिति पितृपदश्रव-
णात् पितुश्च जनके मुख्यत्वात् मनुवचनस्य औरसविषयत्वमेवोचित-
मित्यत आह मातृतः पितृतः इति ।—वरमादाय मातृतः पितृत
पञ्चमात् सप्तमादूर्द्धमित्यर्थः । ‘मातृत.’ मातृपक्षे, ‘पितृत’ पितृपक्षे