दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

९० दत्तकमीमांसा ।
तस्यैव तच्छब्देन परामृष्टस्य देवतासम्बन्धात् सायंदोहविकार-
त्वमित्युक्ते सिद्धान्तिना कर्मभूतेनापि दध्ना पयसो व्याप्यमान-
त्वेन दध्ना पयः संस्कुर्यादिति वाक्यार्थस्य पर्यवसानत्वेन पयस
एव प्रधानत्वं, तस्यैव तच्छब्देन परामृष्टस्य देवतासम्बन्ध इति
प्रातर्दोहविकारत्वं साधितम्, तद्वत् प्रकृतेऽपि पितुः संस्कार्य-
त्वेन प्रधानत्वात् तच्छब्दादेव तस्यैव परामर्श इति युक्तम् ।
नन्वेवं दत्तकस्य प्रतिग्रहीतृकुले सापिण्ड्याभावे कथं विवाहो
न स्यादितिचेत् सत्यम् । सगोत्रत्वादिति ब्रूमः । तर्हि तद्भगिन्या-
दिसन्ततौ विवाहोऽस्तु अगोत्रत्वसपिण्डत्वयोरभावात्, नन्वाहत्य
निषेधकं वचनमुपलभामहे प्रत्युत सावित्रीं यस्य यो दद्यात् तत्-
कन्यां न विवाहयेत् तद्गोत्रे तत्कुले वापि विवाहो नैव दोषकृदि-
त्याद्यनुकूलमेव वचनमस्ति । नचेष्टापत्तिः अविच्छिन्नाविगीतसकल-
देशीयशिष्टाचारविरोधात् तस्मात् किं तत्राविवाहनिमित्तमिति ? ।
अत्र कैश्चिदुच्यते असपिण्डा च या मातुरसगोत्रा च या

---

द्देशेन प्रवृत्तत्वादप्रयोजकत्वादिति बोध्यं । सगोत्रत्वादिति ।--अस-
पिण्डा च या मातुरसगोत्रा च या पितुरिति मनुवचनादिति भावः ।
तद्भगिन्यादिसन्ततौ प्रतिग्रहीतृभगिन्यादिसन्ततावित्यर्थः । तद्गोत्रे
इति ।--सावित्रीदातुः सगोत्रे सपिण्डसमानोदकसाधारणे इत्यर्थः ।
'तत्कुले' सावित्रीदातुर्दौहित्रादिरूपे कुले । अनुकूलमेवेति ।--प्रति-
ग्रहीतुः पितृत्वेन तत्सावित्रीदातृप्रसक्तेः ।
यत्रेति । प्रशस्ता कार्येत्यर्थः, प्रशंसार्थकत्वे सपिण्डायाः सगो-
त्रायाश्च विवाहे भार्यात्वापत्तेः । नच तद्युक्तं । तत्र भार्यात्वानुत्पत्ते-