दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

शरीरारम्भकत्वेन च यथा उभयत्रापि सापिण्ड्यं सिध्यति न
तथा दत्तके पित्रारब्धत्वेऽपि प्रतिग्रहीत्रा सहैकशरीरारम्भकत्वा-
भावात् ।
अतएव देवलः । धर्मार्थं वर्द्धिताः पुत्रास्तत्तद्गोत्रेण पुत्रवत् ।
अंशपिण्डभागित्वं तेषु केवलमीरितमिति केवलशब्देन सापि-
ण्ड्यमेव निरस्यवान् गोत्रांशपिण्डानां विधानात् । नन्वेतत्
प्रकृतार्थानुपयोगिधर्मपुत्रविषयत्वात् तथाहि तत्तद्गोत्रेण तस्य
तस्यैव गोत्रेण ये पुत्रवत् धर्मार्थं वर्द्धिताः तेषु पुत्रेषु केवल-
मंशपिण्डभागित्वमेव न वार्षकसापिण्ड्यमित्यर्थः, नैतत्पुत्रस्यैव
वार्षकसापिण्ड्याभावं वोधयति न दत्तकस्येति चेत् मैवम् । पुत्रान्
द्वादश यानाह नृणां स्वायम्भुवो मनुरिति परिसङ्ख्याविरोधेन
धर्मपुत्रानभ्युपगमात् । अभ्युपगमेऽपि वा पन्नगादिद्वयगणनेनां-

---

ज्ञेयः, प्रतिग्रहीत्रादीनां त्रैपुरुषिकसापिण्ड्यस्य वक्ष्यमाणत्वात् । पित्र-
ारब्धत्वेनेति । एतत् षाट्कौशिकं शरीरं त्रीणि मातुतः त्रीणि पितुतः
अस्थिस्नायुमज्जानः पितृतः त्वङ्मांसरुधिराणि मातृतश्चेति गर्भोप-
निषदः । भर्त्रा सहैवेति । — अस्थिभिरस्थीनि मांसैर्मांसानि त्वचा त्वच-
मिति श्रुतेः । प्रतिग्रहीत्रेति । — दत्तके नैकशरीरारम्भकत्वप्रतिपादक-
वचनाभावादित्यर्थः ।
प्रकृतार्थानुपयोगीति । — दत्तकस्य प्रतिग्रहीतृकुले सापिण्ड्यानुत्-
पत्तिः प्रकृतार्थः । धर्मपुत्रविषयत्वं वचनस्य व्यवस्थापयति तथा-
हीति । एतत्पुत्रस्यैवेति । — धर्मपुत्रस्यैवेत्यर्थः । दूषयति नैवमिति ।
मनु शास्ति द्वादशसंख्याविरोधः धर्मपुत्रस्य द्वादशेष्वनन्तर्भावादि-
त्याह अभ्युपगमेऽपि वेति । पन्नगादिभिरिति । — अथाष्टाविति । — गोत्र-