दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

८२ दत्तकमीमांसा ।
वसिष्ठेनापि तस्य प्रदानविक्रयपरित्यागेषु मातापितरौ प्रभवत
इत्युपक्रम्य परिग्रहविधिरभिहितः पुत्रं परिग्रहीष्यन्निति
परिग्रहवचनेन च कृत्रिमस्वयन्दत्तपरिग्रहेऽप्येष विधिरनुमन्धेयः,
मनुना तत्तदुपसर्गेण सूचनात् । तस्मादेषां पञ्चानां पुत्राणां
शौनकवसिष्ठान्यतमविधिपरिग्रहेणैव पुत्रत्वं नान्यथा । यथा
क्षेत्रजे उपपादितं मनुयाज्ञवल्क्याभ्यां । नियुक्तायामपुत्रायां पुत्रो
जातोऽविधानतः । नैवार्हः पैतृकं रिक्थं पतितोत्पादितो हि
सः । नियुक्तौ यौ विधिं हित्वा वर्त्तेयातां तु कामतः । तावुभौ
पतितावित्यादिविध्यन्वयव्यतिरेकानुसरणात् ।
यत्तु मिताक्षराटीकायां सुबोधिन्यां तत्र खलं पुत्रत्वादिव-
ल्लौकिकं मन्यन्ते वृद्धा इत्यभिहितं तदुक्तवचनविरोधात्, अथ
दत्तक्रीतकृत्रिमपुत्रिकापुत्राःपरपरिग्रहेणार्थेण येऽत्र जातास्ते-
ऽसङ्गतकुलीना द्व्यामुष्यायणा भवन्तीति पैठीनसिना चार्थेण
ऋत्युक्तेनैव परपरिग्रहेण पुत्रत्वाभिधानाच्च विरुद्धमित्युपेक्ष्य-
यथेति । पतितोत्पादितोहि स इत्युक्तपातित्यं प्रदर्शयति नियुक्तौ
याविति । यथा विध्यन्वयव्यतिरेकानुसारेण मनुयाज्ञवल्क्याभ्यां वि-
धानमुपपादितं तथाग्रेऽपि भावः । एतेन क्षेत्रजादिषु शौनकवसिष्ठा-
न्यतमोक्तविधानं नास्ति तत्र मनुयाज्ञवल्क्याभ्यां विध्यन्तरस्य वि-
हितत्वादिति प्रतिपादितं ।
मिताक्षराटीकासुबोधिनीमतं दूषयति यत्त्विति । उक्तवचनेति ।—
अविधाय विधानं य इत्युक्तवचनविरोधादित्यर्थः । विरुद्धमिति ।—