दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

५८ दत्तकमीमांसा ।
दद्यातां यमद्भिः पुत्रमापदीति । 'आपदि' दुर्भिक्षादौ । नापदि दाने
दातुर्दोषः अन्यथा न प्रवर्त्तेतेति निषेधात् यद्वा प्रयच्छत इति प्रति-
ग्रहीतुः प्रयत्नादापद्यपुत्रत्व इति । अपुत्रेणैव कर्त्तव्यः पुत्रप्रति-
निधिः सदेत्यविधारणात् व्याख्यातश्चैवमेवापरार्कचन्द्रिकाभ्याम्
आपदि ग्रहीतुरपुत्रत्व इति ।
विशेषात्तरमपि कालिकापुराणे । दत्ताद्या अपि तनया निज-
गोत्रेण संस्कृताः । आयान्ति पुत्रतां सम्यगन्यबीजसमुद्भवाः । पितु-
र्गोत्रेण यः पुत्रः संस्कृतः पृथिवीपते । आचूडान्तं न पुत्रः स पुत्रतां
याति चान्यत इति । चूडाद्या यदि संस्कारा निजगोत्रेण वै कृताः ।
दत्ताद्यास्तनयास्ते स्युरन्यथा दास उच्यते । ऊर्द्ध्वन्तु पञ्चमाद्वर्षा-
न दत्ताद्याः सुता नृप । गृहीत्वा पञ्चवर्षीयं पुत्रेष्टिं प्रथमञ्चरेत् ।
पौनर्भवञ्च तनयं जातमात्रं समानयेत् । कृत्वा पौनर्भवष्टोमं जात-
मात्रस्य तस्य वै । मन्त्रैस्तु कुर्य्यात् संस्कारान् जातकर्मदिकान्
नरः । कृते पौनर्भवष्टोमे ततः पौनर्भवः सुत इति ।
दत्तेति अन्यबीजसमुद्भवा अपि दत्ताद्यास्तनया निजगोत्रेण
प्रतिग्रहीत्रा स्वगोत्रेण सम्यक् स्वसूक्तोक्तविधिना जातकर्मादिभिः
पुत्रमापाद्यामिति दानादीत्यर्थः । दातुर्दोष इति—तथाच दातुः प्रत्य-
वायमात्रं न प्रतिग्रहीतुः । प्रत्यवायाश्रयत्वात् दाने नियमस्येति भावः ।
आपदि अपुत्रत्व इति । — तथाचापुत्रत्वरूपायामापदि प्रतिग्रहीतुः
प्रयत्नात्सम्पदात् ।
विशेषान्तरमपीति । अन्यं विवरणं स्वयं वदति दत्तेत्यादिभिः ।
स्वसूक्तोक्तेति । — स्वगृहोक्तविधिना स्वप्रणीतविधिना स्वोक्ताग्नीय-