दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

४४ दत्तकमीमांसा ।
सन्तेर्नियामकत्वात् । शूद्रजातिष्विति । अत्रापि प्रत्यासत्तिः
पूर्ववदेव । गुरुगोत्राश्रवणाच्च गुरुगोत्रसमेऽपि वेत्यसंजातप्रवृत्तिः ।
तेन शूद्रजातिमात्र इति सिद्धयति ।
तदाह ब्रह्मपुराणम् । शूद्राणां दासवृत्तीनां परपिण्डोपजी-
विनां । परायत्तशरीराणां न क्वचित्पुत्र इत्यपि । तस्मात् दासस्य
दासपुत्राय जायते दास एव हीति । त्रैवर्णिकानां त्रैवर्णिकानुलोम-
जानाञ्चोत्कृष्टत्वात् प्रतिलोमजानाञ्चापकृष्टत्वात् न क्वचित् पुत्रः
कर्त्तुं शक्यते इति शूद्र एव पुत्रीकार्य्यः दासदासत्वत्पन्नत्वादिति ।
ननु क्षत्रियादिवाक्यत्रयं नारम्भणीयं न्यायसाम्येन पूर्ववाक्यादेव
तदर्थसिद्धेः आरम्भे वाऽपि सर्वेषाञ्चैव वर्णानामित्यनेन पौनरुक्त्या-
द्यद्यपीति । —वैश्यजातावपीत्यर्थः । राजन्यविशामिति । —इतिशब्देन
प्रशस्यत इत्याश्वलायनप्रतीकपरिग्रहः । यथाप्रशस्तैरिति । —अत्र शूद्र-
जातावित्यर्थः ।
त्रैवर्णिकानामिति । —ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामित्यर्थः । त्रैवार्णि-
कानुलोमेति । —मूर्द्धावसिक्तादीनामित्यर्थः । प्रतिलोमजानां रथ-
कारादीनामित्यर्थः । 'क्वचित्' सजातिभिन्ने । क्षत्रियादिवाक्यत्रय-
मिति । —क्षत्रियाणां सजातौ वै गुरुगोत्रसमेऽपि चेत्येकं वैश्यानां
वैश्यजातिष्वित्यपरं शूद्राणां शूद्रजातिष्वित्येकेत्येतत्त्रयमित्यर्थः । नार-
म्भणीयं इति । —न वक्तव्यमित्यर्थः । पूर्ववाक्यादेवेति । —ब्राह्मणानां
सपिण्डेषु इति शौनकप्रतीयपूर्ववाक्यात् इत्यर्थः । ननु ब्राह्मणानां सपिण्डेषु
इति पूर्ववाक्ये ब्राह्मणपदश्रवणात् वचनस्य तद्विषयत्वमेव, क्षत्रियाणां
ग्राह्यो क्षत्रियस्त्वित्यादिवचनं कथं नारम्भणीयमित्यत आह आर-
म्भेवेति । सर्वेषाञ्चैव वर्णानामिति । —क्षत्रियाणां सजातौ वा इत्या-