दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

३४ दत्तकमीमांसा ।
कापुराणे वेतालभैरवयोः शङ्करात्मजयोरेकेन पुत्रेणोभयोः
पुत्रवत्त्व' लिङ्गं दृश्यते । ऋषय ऊचुः ।—अपुत्रस्य गतिर्नास्ति श्रूयते
लोकवेदयोः । वेतालभैरवौ यातौ पुरा वै तपसे गिरिं ॥ पूर्वं लब्ध-
तदारौ तौ तयोः पुत्रा न च श्रुताः । तेषान्तु सम्यगिच्छामः श्रोतुं
संस्थानमुत्तमं ॥ मार्कण्डेय उवाच । अपुत्रस्य गतिर्नास्ति प्रेत्य चेह
च सत्तमाः । स्वपुत्रैर्भ्रातृपुत्रैश्च पुत्रवन्तो हि स्वर्गताः ॥ सम्यक्
सिद्धिमवाप्येह यदा वेतालभैरवौ । हरस्य मन्दिरं यातौ कैलासं
प्रति हर्षितौ ॥ तदा हरस्य वचनान् नन्दी तौ रहसि द्विजाः ।
प्राहिदं वचनं तथ्यं सान्त्वयन्निव बोधरुत् ॥ नन्द्युवाच । अपुत्रौ
पुत्रजनने भवन्तौ शङ्करात्मजौ । यतेतां जातपुत्रस्य सर्वत्र
सुलभा गतिः । मार्कण्डेय उवाच । तस्येदं वचनं श्रुत्वा नन्दिनः
प्रीतमानसौ । एकमेव करिष्यावो नन्दिनस्त्वित्यभाषताम् ॥ ततः
कदाचिदुर्व्वश्यां भैरवो मैथुनं गतः ॥ तस्यां स जनयामास सुवेशं
नाम पुत्रकम् ॥ तमेव चक्रे तनयं वेतालोऽपि स्वकं सुतम् । ततस्तौ
तेन पुत्रेण स्वर्गीयां गतिमवापतुरिति ॥
नन्विदमेकस्यानेकपुत्रत्वं किं युगपदुत्पत्त्यतेऽथवा क्रमेण, नाद्यः
युगपत् प्रतिगृह्णीयुुरिति विध्यभावात्, नापरः पूर्व्वसंस्कारविरुद्धे
इति । एवास्यानेकपुत्रत्वे पौराणिकलिङ्गं दर्शयति—अपुत्रस्येति ।
अक्षतदाराविति ।—एतद्धि अक्षतदारस्यापि पुत्रग्रहणे लिङ्गं; तेन च
क्षतदारस्यापि तद्दारमरणे श्राद्धिकन्यायात् पत्न्यग्रहणं निष्पद्रवमिति
पर्युदसितं, अपुत्रत्वस्य हेतोर्विशेषात् ।
पूर्व्वं इति । पूर्व्वसंस्कारसंस्कृते इत्यर्थः । तदिति ।—तथाच
जातकर्म्यादिसंस्काराणां शरीरशुद्धिजनकत्वात् तैरेव देहशुद्धेर्जाता-