दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

तदयं निर्गलितोऽर्थः। समानगोत्रः सपिण्डो मुख्यः, तदभावे
ऽसमानगोत्रः सपिण्डः। यद्यप्यसमानगोत्रः सपिण्डः समानगोत्रोऽ-
सपिण्डश्चेत्युभावपि तुल्यकक्षौ एकैकविशेषणराहित्यादुभयोस्तथापि
गोत्रप्रवर्त्तकपुरुषात् सापिण्ड्यप्रवर्त्तकपुरुषस्य सन्निहितत्वेनाभ्यर्हि-
तत्वम्। तेन चासमानगोत्रोऽपि सपिण्ड एव ग्राह्यो मातामह-
कुलीनः सर्वथा सपिण्डाभावेऽसपिण्डस्तत्रापि सोदकः आचतु-
र्द्दशात् समानगोत्रः प्रत्यासन्नः, तदभावे असमानोदक सगोत्र
एकविंशात्। तस्याप्यभावे असमानगोत्रोऽसपिण्डश्चेति। तदाह
शाकलः। सपिण्डापत्यकश्चैव सगोत्रजमथापि वा। अपुत्रको
द्विजो यस्मात् पुत्रत्वे परिकल्पयेत्। समानगोत्राभावे पाल-
येदन्यगोत्रजमिति। सगोत्र इत्यनेन सोदकसगोत्रौ गृह्येते।
अत्र च पूर्व्वपूर्व्वस्य प्रत्यासत्त्यतिशयेन निर्देश इति। तदेवाह वशि-

---

तदयमिति। समानगोत्रः सपिण्डो भ्रातृपुत्रादि। असमानगोत्र
सपिण्डो दौहित्रमातुलपुत्रादि। 'तुल्यकक्षौ' तुल्यबलावित्यर्थः।
एकैकेति। असमानगोत्रसपिण्डे समानगोत्रत्वविशेषणराहित्यं सगोत्र-
सपिण्डे सपिण्डत्वविशेषणराहित्यमित्यर्थः। गोत्रप्रवर्त्तकपुरुषात् समा-
नोदकभावस्तु निवर्त्तेताचतुर्द्दशादिति, जन्मनाम्नोः स्मृतेरेके तत्परं
गोत्रमुच्यते इत्युक्तषट्षदशपुरुषादित्यर्थः। सापिण्ड्यप्रवर्त्तकपुरुषस्य
सन्निहितत्वेन सप्तमान्तर्गतत्वेन पञ्चमान्तर्गतत्वेन ग्रहीतृदेयोभयपिण्ड-
दातृत्वेन च अभ्यर्हितत्वादित्यर्थः। एकविंशादिति।—सप्तभिर्गुणितत्वात्
सपिण्डसमानोदकयोः सप्तसङ्ख्यातत्वात् सप्तादष्टिवन्यायादित्यर्थः।
सगोत्रजमिति—सोदकेति—सोदक-सगोत्रयोः सगोत्रजत्वा विशेषा-