दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

दत्तकमीमांसा। २५

यान्ति न सापिण्ड्यं विधीयते इति वृद्धगौतमीयं वचनं प्रमाणम् ।
गोत्रतां 'सन्ततित्वम्,' दत्ताद्या अपि तनया निजगोत्रेण संस्कृताः ।
आयान्ति पुत्रतां सम्यगन्यबीजसमुद्भवा इति कालिकापुराणात्
सन्ततिर्गोत्रजनन-कुलान्यभिजनान्वयाविति त्रिकाण्डीस्मरणाच्च ।
नतु गोत्रतापदेन गोत्रसम्बन्धो विधीयते सगोत्रेष्वेव पुत्रीकर-
णेन तस्य साहजिकतया विधानायोगात् ।
न सापिण्ड्यं विधीयत इत्यसपिण्डस्य पुत्रीकरणे, सापिण्ड्यस्य
प्रतिग्रहीतुः पाञ्चपौरुषं साप्तपौरुषञ्च निषिध्यते असमानगोत्रस्य

---

तायामित्यनेनान्वयः । विधिनेति—विधिनेयं वाक्यमात्रस्य साधारण-
त्वात् । 'गोत्रतां' सन्ततित्वं, प्रकरणात् सन्ततिर्गोत्रजननकुलान्यभिजना-
न्वायित्यमरकोशाच्चेति भावः । दत्ताद्या इति—'निजगोत्रेण' प्रतिग्र-
हीतुर्गोत्रेणेत्यर्थः । निजगोत्रेण संस्कृता इत्यनेनास्य वचनस्य भिन्नगोत्र-
विषयता स्वयमेवगम्यते । साहजिकतया प्राप्ताविति शेषः । विधाना-
योगात् प्राप्तत्वादिति शेषः, अप्राप्तप्रापकरूपस्य विधित्वसम्भवे अनुवाद-
त्वायान्याय्यत्वादिति भावः ।
न सापिण्ड्यमिति, असपिण्डस्य पुत्रीकरण इति । तथा च सपिण्ड-
पुत्रीकरणे पञ्चपौरुषस्य सप्तपौरुषस्य च प्रत्यक्षशब्दसापिण्ड्यस्य
सद्भावात् निषेधानवकाशात् । पाञ्चपौरुषं साप्तपौरुषमिति ।—पाञ्च-
पौरुषसापिण्ड्यप्राप्तिः पितृमातृसम्बन्धा चासप्तमादविवाहाः कन्या
भवन्ति चापञ्चमादन्येषामिति शङ्खवचनात् साप्तपौरुषविषयतादा
मुख्यरूपा मुख्यविषयत्वाद्वा, उद्वहेत् सप्तमादूर्द्धं तदभावे तु सप्तमीम् ।
पञ्चमीं तदभावे तु पिण्डदानेत्वयं विधिः । सप्तमीय तथा षष्ठी पञ्च-
४