दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

३० | दत्तकचन्द्रिका ।

ज्यायसो ज्यायसोऽभावे जघन्यो यो य आप्नुयात् ॥ पूर्वपूर्वाभावे
उत्तरोत्तरेषां द्रविणार्हत्वमित्यर्थः । औरसक्षेत्रजपुत्रिकापुत्र-
पौनर्भवकानीनगूढोत्पन्नसहोढदत्तकक्रीतस्वयमुपागतपविद्धयत्क-
चनोत्पादितानभिधाय विष्णुः । तेषां पूर्वः पूर्वः श्रेयान् स एव
दायहरः स चान्यान् बिभृयात् । औरसपुत्रिकापुत्रक्षेत्रजगूढज-
कानीनपौनर्भवदत्तकक्रीतकृत्रिमस्वयन्दत्तसहोढापविद्धानभिधाय
पिण्डदोऽंशहरश्चैषां पूर्ब्बाभावे परः परः ॥
मनुः । न भ्रातरो न पितरः पुत्रा रिक्थहराः पितुः ।
तथा । श्रेयसः श्रेयसोऽभावे यवीयान् रिक्थमर्हति । बहवश्चेत्तु
सदृशाः सर्वे रिक्थस्य भागिनः । सदृशा गुणेन औरसत्वक्षेत्र-
जत्वाद्युपाधिना वा । श्रेयस औरसादेः । यवीयान् न्यूनः क्षेत्रजा-
दिरित्यर्थः । तथा चौरसक्षेत्रजौ पुत्रौ पितुर्ऋक्थस्य भागिनौ ।
दशापरे च क्रमशः पितृरिक्थांशभागिनः । दश दत्तकादयः ।
हारीतः । स्वयमुत्पादितः क्षेत्रजः पौनर्भवः कानीनः पुत्रि-
कापुत्रो गूढोत्पन्नश्चेति बन्धुदायादाः । दत्तः क्रीतोऽपविद्धः
सहोढः स्वयमुपागतः सहमादृष्टश्चेत्यबन्धुदायादाः ।
मनुः । पुत्रान् द्वादश यानाह नृणां स्वायम्भुवोमनुः । तेषां
षड् बन्धुदायादाः षडदायादबान्धवाः । औरसः क्षेत्रजश्चैव दत्तः
कृत्रिम एव च । गूढोत्पन्नोऽपविद्धश्च दायादा बान्धवास्तु षट् ।
कानीनश्च सहोढश्च क्रीतः पौनर्भवस्तथा । स्वयन्दत्तश्च शौद्रश्च
षडदायादबान्धवाः ॥