दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

शुद्धदत्तकस्य तु प्रतिग्रहीत्रा एव मातृ-पित्रादिपिण्डदानं
तस्य तन्मात्रसम्बन्धाकरत्वादिति। एवञ्च स हि सन्तानाय पूर्वेषा-
मिति हेतुवन्निगदस्वरसादेकं पुत्रं दद्यादिति निषेधो द्व्यामु-
ष्यायणातिरिक्तविषयः सन्तानविच्छेदाभावादित्युक्तमेव।
अथास्य सापिण्ड्यम्। जनककुले अवयवान्वयेन प्रतिग्रहीतृकुले
च पिण्डान्वयेन त्रिपौरुषं यदाह कार्ष्णाजिनिः। यावन्तः
पितृवर्गाः स्युस्तावद्भिर्दत्तकादयः। प्रेतानां योजनं कुर्युः
स्वकीयैः पितृभिः सह। द्वाभ्यां सहाथ तत्पुत्राः पौत्रास्त्वेकै-
नतत्समम्। चतुर्थे पुरुषे चैदं समादिष्टा त्रिपौरुषीति। अस्यार्थः,
दत्तकादयः पुत्राः प्रेतानां प्रतिग्रहीत्रादीनां पितॄणामौरसत्वे
दत्तकत्वे द्व्यामुष्यायणत्वे वा यावन्तः पितृवर्गाः त्रयः षट् वा
तावद्भिः सह तेषां योजनं सपिण्डनं कुर्युः। तत्र प्रतिग्रहीत्रादी-
नामौरसत्वे तत्पितृपितामहप्रपितामहास्त्रयः दत्तकत्वे तत्प्रति-
ग्रहीतृपितामहप्रपितामहास्त्रयः द्व्यामुष्यायणत्वे तज्जनकाद्यास्त्रय-
स्तत्प्रतिग्रहीत्रादयस्त्रय इति षट्। एवञ्च दत्तकस्य स्वकर्तृके
पार्व्वणे येषां देवतत्वं स्वपुत्रकर्तृके सपिण्डीकरणेऽपि तेषामेव
तद्यानमिति ज्ञापितम्। दत्तकस्य पुत्रास्तु दत्तकसपिण्डीकरणं
अवयवान्वयेनेति शुद्धदत्तकस्येत्यर्थः। जनककुले सापिण्ड्यं गात्र-
पौरुषं लेपभाज इति सामान्यावधि देशभावात्। यदाह कार्ष्णा-
जिनिरिति। अस्य काव्याश्रमसम्भूतत्वं दत्तकमीमांसाटीकायां
द्रष्टव्यम्।
४