दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

१६ दत्तकचन्द्रिका ।

स्रुरन्यथा दास उच्यते। यदि स्यात् कृतसंस्कारो यदि वातीत-
शैशवः। ग्रहणे पञ्चमाद्वर्षात् पुत्रेष्टिं प्रथमं चरेदिति॥” तदमूलम्।
समूलत्वेऽपि यज्जनकगोत्रेण चूडान्तसंस्कारसंस्कृतस्य न ग्रहीतुः
पुत्रत्वं ग्रहीत्रैव चूडादिसंस्कारकरणे तत्। यदि च कृतचूड़ो-
ऽतीतपञ्चवर्षो वा ग्राह्यो भवति न तदास्य पुत्रत्वं सम्भवतीति च
विवृण्वन्ति तन्न। अनुवादापत्तेः। पञ्चवर्षाभ्यन्तरगृहीतस्याप्युप-
नयनात् पूर्व्वं सकलशिष्टानुमोदितपुत्रत्वव्यवहारानुपपत्तेः तदानीं
ग्रहीतरि मृते तच्छ्राद्धानधिकारापत्तेश्च।
किञ्चायं वचनार्थः। जनकगोत्रेण कृतचूड़ान्तसंस्कारस्य पुत्रत्वं

---

पुत्रतां याति इत्यर्थः। अन्यथेति।—तस्य विवरणं यदि स्यादिति।
व्यतीतशैशव।—गर्भस्थे सदृशो ज्ञेय आष्टमाद्वत्सरात् शिशुः।
बाल आषोडशाद्वर्षात् पौगण्डश्चेति शब्द्यते इत्यष्टमाब्दस्य शिशु-
त्वाभिधानात् तदतिक्रान्त इत्यर्थः। कृतचूड़ो जनकेन इत्यर्थः।
तथाच व्यकृतसंस्कारस्यापि तादृशस्य ग्रहणे न पुत्रत्वमिति भाव
इति व्याख्यातुरभिप्रायः। अनुवादतापत्तेरिति।—तथाच गोत्रेणान्येन
कृतचूड़ान्तसंस्कृतस्य पुत्रत्वे निषिद्धे यदि स्यात् कृतसंस्कारो यदि
वातीतशैशव इत्यनेन कृतचूड़ान्तसंस्कृतस्य पुत्रत्वनिषेधे अनुवादा-
पत्तिरित्यर्थः। 'उपनयनात्' उपनयनमुख्यालात् गर्भाष्टमाब्दात्प-
रित्यर्थः। तथाच ब्राह्मणस्य मासत्रयाधिकसप्तमवर्षपर्य्यन्तं क्षत्रियस्य
मासत्रयाधिकनवमवर्षपर्य्यन्तं वैश्यस्य मासत्रयाधिकैकादशवर्षपर्य्यन्तं
मुख्योदयकाल इति बोध्यम्। तदानीमिति।—पञ्चवर्षानन्तरमित्यर्थः।
तथाच तादृशपुत्रे जनकस्य दानात् स्वत्वनाशेन पुत्रत्वस्याप्यति-