दत्तकमीमांसा (नन्दपण्डित - हिन्दू दत्तक-ग्रहण विधि एवं न्याय का आधारभूत ग्रन्थ)

भावात्। यदि च तत्पूर्व्वभाविनोऽपि संस्कारा जनकेन न कृता-
स्तदा बीजगर्भदोषनाशस्यावश्यकत्वेन क्रमानुरोधेन च प्रतिग्रही-
चैव ते समाधेयाः। एवञ्च उपनयनमात्रकरणेऽपि प्रतिग्रहीतुर्द-
त्तकपुत्रसिद्धिः। अन्यशाखोद्भवो दत्तः पुत्रश्चैवोपनायितः।
स्वगोत्रेण स्वशाखोक्तविधिना स स्वशाखभागिति वशिष्ठस्मरणात्।
एतच्चाष्टमाब्दरूपतममुख्यकालाभ्यन्तरवर्त्तिपरिग्रहे बोध्यं, अन्यथा
मुख्यकालेऽधिकारयोग्यलाभावे गौणकाले अनधिकाराच्च तत्-
सिद्धिरिति।
अत्र च जनकप्रतिग्रहीत्रोरुभयोरपि पुत्राभिसन्धाने सति
दत्तकस्य द्व्यामुष्यायणत्वेनोभयगोत्रभागित्वम्। विशेषो वक्ष्यते।
यत्तु पुराणगाथां पठन्ति “पितुर्गोत्रेण यः पुत्रः संस्कृतः
पृथिवीपते। आचूड़ान्तं न पुत्रः स पुत्रतां याति चान्यतः।
चूड़ाद्या यदि संस्कारा निजगोत्रेण वैकृताः। दत्ताद्यास्तनयास्ते

---

पूर्व्वभाविन इत्यर्थः। तथाच यदि तृतीयवर्षीयो गृहीतः स्यात्
जनकेन तदा जातकम्र्म्मादिसंस्कारा न कृतास्तदा ते प्रतिग्रहित्रा
समाधेया इत्यर्थः। क्रमानुरोधेन चेति।—येषान्तु न कृताः पित्रा
संस्कारविधयः क्रमात्। कर्त्तव्या भ्रातृभिस्तेषां पैतृकादेव तद्धनादिति
वचनादित्यर्थः।
अत्र चेति। तथाच चूड़ान्तसंस्कारसंस्कृतस्य परिग्रहे जनक-
प्रतिग्रहीत्रोरुभयोरभिसन्धाने दत्तकस्य द्व्यामुष्यायणत्वं गम्यतेति
भावः। पितुरिति।—पितुर्जनकस्य इत्यर्थः। आचूड़ान्तं चूड़ा-
पर्य्यन्तसंस्कृत इत्यर्थः। स प्रतिग्रहीतुर्न पुत्रः स्यात् किन्तु जनकस्य