दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

१९ वा. ] विवेकलक्षण. ४१३
गुण । तितुकें चाले निरूपण । निरूपणाविण क्षण । रिकामा नाहीं ॥ २ ॥
चर्चा आशंका प्रत्युत्तरें । कोण खोटें कोण खरें । नाना वक्तृत्वें शास्त्राधारें ।
नाना चर्चा ॥ ३ ॥ भक्तिमार्ग विशद कळे । उपासनमार्ग आकळे । ज्ञा-
नविचार निवळे । अंतर्यामीं ॥ ४ ॥ वैराग्याची बहुत आवडी । उदास-
वृत्तीची गोडी । उदंड उपाधि तरी सोडी । लागोंच नेदी ॥ ५ ॥ प्रबंधांचीं
पाठांतरें । उत्तरास संगीतें उत्तरें । नेमक बोलतां अंतरें । निवती सक-
ळांचीं ॥ ६ ॥ आवडी लागली बहुत जना । तेथें कोणाचें कांहीं चालेना ।
दळवंट पडिला अनुमाना । येईल कैसा ॥ ७ ॥ उपासना करूनियां पुढें ।
पुरवलें पाहिजे चहूंकडे । भूमंडळीं जिकडे तिकडे । जाणती तया ॥ ८ ॥
जाणती परी आठवेना । काय करितो तें कळेना । नाना देशींचे लोक
नाना । येऊन जाती ॥ ९ ॥ तितुक्यांचीं अंतरें धरावीं । विवेकें विचारें
भरावीं । कडोविकर्डीं³ विवरावीं । अंतःकरणें ॥ १० ॥ किती लोक तें क-
ळेना । किती समुदाय आकळेना । सकळ लोक श्रवणमनना । मध्यें घाली
॥ ११ ॥ फड समजावीस करणें । गद्य पद्य सांगणें । परांतरासि राखणें ।
सर्वकाळ ॥ १२ ॥ ऐसा ज्याचा दंडक⁴ । अखंड पाहणें विवेक । सावधापुढें
अविवेक । येईल कैंचा ॥ १३ ॥ जितुकें कांहीं आपणास ठावें । तितुकें ह-
ळूहळू शिकवावें । शाहणे करूनि सोडावे । बहुत जन ॥१४॥ परोपरी शि-
कवणें । आडणुका सांगत जाणें । निवळ¹ करून सोडणें । निस्पृहासी ॥१५॥
होईल तें आपण करावें । न होतां जनांकरवीं करवावें । भगवद्भजनें-
विण राहावें । हा धर्म नव्हे ॥ १६ ॥ आपण करावें करवावें । आपण वि-
वरावें विवरवावें । आपण धरावें धरवावें । भजनमार्गासी ॥ १७ ॥ जुन्या
लोकांचा कंटाळा आला । तरी नूतन प्रांत पाहिजे धरिला । जितुकें होईल
तितुक्या।ला । आळस करूं नये ॥ १८ ॥ देहाचा अभ्यास बुडाला । आणिजे
महंत बुडाला । लागवेगें² नूतन लोकांना । शाहाणें करावें ॥ १९ ॥ उपाधींत
सांपडों नये । उपाधीस कंटाळों नये । निःसंगपण कामा न ये । कोणी एका
विषयीं ॥२०॥ काम नासणार नासतें । आपण वेडें उगेंच पाहतें । आळसी
हृदयशून्य तें । काय करूं जाणे ॥ २१॥ धकाधकीचा मामला⁵ । कैसा घडे
१. सरळ. २. पुष्कळांशीं संबंध. ३. युक्तिप्रयुक्तीनें. ४. रीत. ५. प्रसंग.