दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

१८ वा. ] करंटपरीक्षा. ३८९
५. करंटपरीक्षा.
श्रीगणेशाय नमः ॥ धान्य उदंड मोजिलें । घरीं त्या मापें नाहीं भ-
क्षिलें । विवरिल्याविण तैसें झालें । प्राणियासी ॥ १ ॥ पाठ म्हणतां आव-
रेना । पुसतां कांहींच कळेना । अनुभव पहतां अनुमाना-। मध्यें पडे
॥ २ ॥ शब्दरत्नें परीक्षावीं । प्रत्ययाचीं पाहोन घ्यावीं । येर तीं अवघीं
सांडावीं । एकीकडे ॥ ३ ॥ नांव रूप अवघें सांडावें । मग अनुभवास मां-
डावें । सार असार एकचि करावें । हें मूर्खपण ॥४॥ लेखेकें कुशळ समजावें ।
किंवा उगोंचि वाचावें । येणें दृष्टांतें समजावें । कांहीं तरी ॥ ५ ॥ जेथें नाहीं
समजावीस । तेथें अवघी कुसमुस । पुसों जातां वसवस । वक्ता करी
॥ ६ ॥ नाना शब्द एकवटिले । प्रचीतीवीण उपाव केले । परी ते अवघे
व्यर्थ गेले । फैडप्रसंगीं ॥ ७ ॥ पसेवरी वैरणं घातलें । तांतडीनें जातें वो-
दिलें । तेणें पीठ बारीक आलें । हें तों घडेना ॥ ८ ॥ घासामागें घास घे-
तला । अवकाश नाहीं चावायाला । अवघा बोकणा भरिला । पुढें कैसें
॥ ९ । फैडनिशीचें लक्षण । विरंगं जाऊं नेदी क्षण । समस्तांचें अंतःकरण ।
सांभाळीत जावें ॥ १० ॥ सूक्ष्मनामें सुखें घ्यावी । तितुकीं रूपें ओळखावीं ।
ओळखून समजवावीं । श्रोतयांस् ॥ ११ ॥ समस्या पुरतां सुखी होती ।
श्रोते अवघे आनंदती । अवघे क्षणक्षणां वंदिती । गोसावियासी ॥ १२ ॥
समस्यां पुरतां वंदिती । समस्यां न पुरतां निंदिती । गोसावी चिणचिण
करिती । कोण्या हिशेबें ॥ १३ ॥ शुद्ध सोनें पाहून घ्यावें । कसीं लाऊनि
तावावें । श्रवण मननें जाणावें । प्रत्ययासी ॥ १४ ॥ वैद्याची प्रचीती ये-
ईना । व्यथा परती होईना । आणि रागेजावें जाणा । कोण्या हिशेबें ॥१५॥
खोटें कोठेंचि चालेना । खोटें कोणास मानेना । या कारणें अनुमाना । खरें
आणावें ॥ १६ ॥ लिहिणें न येतां व्यापार केला । कांहींएक दिवस चा-
लिला । पुसतां सुरनिस भेटला । तेव्हां खोटें ॥ १७ ॥ सर्व अवघें हिशेबीं
ठावें । प्रत्ययसाक्षीनें बोलावें । मग सुरनिसें काय करावें । सांगाना कां
॥ १८ ॥ स्वयें आपणाचि गुंते । समजावीस कैसी होते । नेणतां कोणीएक
१. पत्रानें. २. समजूत. ३. चारचीं दांत. ४. जात्याचे तोंडचें भरण. ५.
लोकनाकत्वाचें. ६. रिकामा. ७. गूढ प्रश्न. ८. हिशोब तपासणारा अंमलदार.