दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

३२६ श्रीदासबोध. [ दशक
ळखावयाची करणी । आपणापासीं ॥ १४ ॥ हें आपणाकडेच येतें । राजी
राखावें समस्तांतें । देहासि बरें करावें तें । आत्मयासि पावे ॥ १५ ॥ दुर्जन
प्राणी त्यांतील देव । त्याचा लाताड स्वभाव । रागास आला जरी राव ।
तरी तंडों नये ॥ १६ ॥ प्रसंगीं सांडीच करणें । पुढें विवेकें विवरणें । वि-
वेकें सज्जनचि होणें । सकळ लोकीं ॥ १७ ॥ आत्मत्त्वीं दिसतो भेद । हा
अवघाचि देहसंबंध । एका जीवनें नाना स्वाद । औषधीभेदें ॥ १८ ॥ गरल
आणि अमृत झालें । परी आपण नाहीं गेलें । साक्षित्त्वें आत्मयासि पाहिलें ।
पाहिजे तैसें ॥ १९ ॥ अंतर्निष्ठ जो पुरुष । तो अंतर्निष्ठेनें विशेष । जगा-
मध्यें जो जगदीश । तो तयास ओळखे ॥ २० ॥ नयनेंचि पाहावे नयन ।
मनें शोधावें मन । तैसाचि हा भगवान । सकळां घटीं ॥ २१ ॥ तेणेंविण
कार्यभाग अडे । सकळ कांहीं तेणेंचि घडे । प्राणी विवेकें पवाडे । तेणेंचि
योगें ॥ २२ ॥ जागृतीस व्यापार घडतो । संबंध तयासीच पडतो । स्वप्ना-
मध्यें घडे जो तो । येणेंचि न्यायें ॥ २३ ॥ अखंड ध्यानाचें लक्षण । अखंड
देवाचें स्मरण । याचें कळतां विवरण । सहजचि घडे ॥ २४ ॥ सहज सां-
डूनि सायास । हाचि कोणी एक दोष । आत्मा सांडून अनात्म्यांस । ध्यानीं
धरिती ॥ २५ ॥ परी तें धरितांहि धरवेना । ध्यानीं येती व्यक्ति नाना ।
उगेचि कष्टविती मना । कासावीस करूनि ॥ २६ ॥ मूर्तिध्यान करितां
सायासें । तेथें एकाचें एक दिसे । भासों नये तेंच भासे । विलक्षण ॥ २७ ॥
ध्यान देवाचें धरावें । किंवा देवालयाचें करावें । हेंचि बरवें विवरावें ।
आपुले ठायीं ॥ २८ ॥ देह देऊळ आत्मा देव । कोठें धरूं पाहतां भाव ।
देव ओळखून जीव । तेथेंचि लावावा ॥ २९ ॥ अंतर्निष्ठा ध्यान ऐसें ।
दंडेकध्यान अनारिसें । प्रयत्नेंविण सकळ पिसें । अनुमानध्यान ॥ ३० ॥
अनुमानें अनुमान वाढे । ध्यान धरितां संवेंचि मोडे । उगेचि कष्टती बापुडे ।
स्थूळध्यानें ॥ ३१ ॥ देवास देहधारी कल्पिती । तेथें नाना विकल्प उठती ।
भोगणें लागे विपत्ती । देहयोगें ॥ ३२ ॥ ऐसें मनीं आठवतें । विचारितां
भलतेंच होतें । दिसों नये तेंच दिसतें । नाना स्वप्नीं ॥ ३३ ॥ दिसतें तें
सांगतां न ये । बळें भावार्थ धरितां न ये । साधक कासाविस होय । अंत-
१. आत्मा नव्हे त्यास; अर्थात् स्वरूपाज्ञानावांचून. २. लोकरितीचें ध्यान.