दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

२३० श्रीदासबोध. [ दशक
समस्तें । निरूपिलीं ॥ २७ ॥ आकाश गुणापासून जाहलें । हें कदापि नाहीं
घडलें । शब्दगुणास कल्पिलें । आकाश वायां ॥ २८ ॥ एक सांगतां एक-
चि भावी । उगीच करी गाथागोवी । तया वेड्याची डेंगवी । कोणें
करावी ॥ २९ ॥ शिकविल्याहि कळेना । उमजविल्याहि उमजेना । दृष्टांतें-
हि तर्केना । मंदरूप ॥ ३०॥ भूतांहून भूत थोर । हााहि दाखविला विचार ।
परी भूतां वडील स्वतंत्र । कोण आहे ॥ ३१॥ जेथें मूळमाया पांचभौतिक ।
तेथें काय राहिला विवेक । मूळमायेपरतें एक । निर्गुण ब्रह्म ॥ ३२ ॥ ब्रह्मीं
मूळमाया झाली । तिची लीला परीक्षिली । तंव ते निखळ वोतिली । भूतें
त्रिगुणांचीं ॥ ३३ ॥ भूतें विकारवंत चार । आकाश पाहतां निर्विकार ।
आकाश भूत हा विचार । उपाधीकरितां ॥ ३४ ॥ पिंडीं व्यापक म्हणोन
जीव । ब्रह्मांडीं व्यापक म्हणोन शिव । तैसाचि हााहि अभिप्राय । आकाशा-
चा ॥ ३५ ॥ उपाधीमध्यें सांपडलें । सूक्ष्म पाहतां भासलें । इतुक्त्यासाठीं
आकाश झालें । भूतरूप ॥ ३६ ॥ आकाश अवकाश तो भकास । परंतु ब्रह्म
तें निराभास । उपाधि नसतां जें आकाश । तेंचि ब्रह्म ॥ ३७ ॥ जाणीव
नेणीव मध्यमान । हेंचि गुणांचें प्रमाण । येथें निरूपिले त्रिगुण । रूपांसहि-
त ॥ ३८ ॥ प्रकृति पावली विस्तारातें । पुढें एकाचें एकचि होतें । वि-
कारवंताचि तयातें । नेम कैंचा ॥ ३९ ॥ काळें पांढरें मेळवितां । पारवें होतें
तत्वतां । काळें पिवळें मेळवितां । हिरवें होय ॥ ४० ॥ ऐसे रंग नानापरी ।
मेळवितां पालट धरी । तैसें दृश्य हें विकारी । विकारवंत ॥ ४१ ॥ एका
जीवेंने नाना रंग । उमटों लागती तरंग । पालटाचा लागेवेग । किती
म्हणोन पाहावा ॥ ४२ ॥ एका उदकाचे विकार । पाहतां दिसती अपार ।
पंचभूतांचा विस्तार । चौऱ्यांशीं लक्ष योनी ॥ ४३ ॥ नाना देहांचें बीज
उदक । उदकापासून सकळ लोक । किडा मुंगी श्वापदादिक । उदकेंचि हो-
य ॥ ४४ ॥ शुक्रें शोणितें म्हणिजे नीरें । त्या नीराचें हें शरीर । नखें दंत
अस्थिमात्रें । उदकाच्या होती ॥ ४५ ॥ मुळाचे बारीक पागोरे । तेणें
पंथें उदक भरे । त्या उदकेंचि विस्तारे । वृक्षमात्र ॥ ४६ ॥ आम्रवृक्ष मो-
हरा आले । अवघे उदकाकरितां झाले । फळीं फुलीं लगडले । सावकाश
१. उलगडा. २. उदकानें. ३. प्रकार. ४. रेत. ५. रक्त. ६. पाणी. ७. हाडें.