दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

[page: 192]
१९२ श्रीदासबोध. [ दशक

नसे । अलिप्त जाणावें तैसें । निर्गुण ब्रह्म ॥ ४३ ॥ रथ धांवतां पृथ्वी चं-
चळ : वाटे परी ते असे निश्चळ । तैसें परब्रह्म केवळ । निर्गुण जाणावें ॥ ४४॥
आभाळाकरितां तो मृगांक¹ । वाटे धांवतो निःशंक । परी तें अवघें मायिक ।
आभाळ चले ॥ ४५ ॥ जळ अथवा अग्निज्वाळ । तेणें कंपित दिसे अंतराळ ।
वाटे परी तें निश्चळ । जैसें तैसें ॥ ४६॥ तैसें स्वरूप हें संचलें । असतां वाटे
गुणा आलें² । ऐसें कल्पनेसि गमलें । परी तें मिथ्या ॥ ४७ ॥ दृष्टिबंध-
नाचा खेळ । तैसी हे माया चंचल । वस्तु शाश्वत निश्चळ । तैसी तैसी
॥ ४८ ॥ ऐसी वस्तु निरवयव । माया दाखवी अवयव । इचा ऐसाचि
स्वभाव । नाथिलीचि हे ॥ ४९ ॥ माया पाहतां मुळींच नसे । परी हे सा-
चाऐसी भासे । उद्भवे आणि निरसे । आभाळ जैसें ॥ ५० ॥ ऐसी माया
उद्भवली । वस्तु निर्गुण संचली । अहं³ ऐसी स्फूर्ति झाली । तेचि माया
॥ ५१ ॥ गुणमायेचे पँवाडे⁴ । निर्गुणीं हें कांहींच न घडे । परी हें घडे आणि
मोडे । स्वस्वरूपीं⁵ ॥ ५२ ॥ जैसी दृष्टि तरळली । तेणें सेनाच भासली ।
पाहतां आकाशींच झाली । तरी ते मिथ्या ॥ ५३ ॥ मिथ्या मायेचा खेळ ।
उद्भव बोलिला सकळ । नाना तत्त्वांचा पाल्हाळ । मांडूनियां ॥ ५४ ॥
तत्त्वें मुळींच आहेती । ओंकार वायूची गती । तेथींचा अर्थ जाणती । दक्ष-
ज्ञानी ॥ ५५ ॥ मूळमायेचें चळण । तेंचि वायूचें लक्षण । सूक्ष्म तत्त्वें तेचि
जाण । जडत्व पावली ॥ ५६ ॥ ऐसीं पंचमहाभूतें । पूर्वी होतीं अव्यक्तें⁶ ।
पुढें झालीं व्यक्तें । सृष्टिरचनेसी ॥ ५७ ॥ मूळमायेचें लक्षण । तेंचि पांच-
भौतिक जाण । तेंचि पाहतां लक्षून । सूक्ष्म दृष्टीं ॥ ५८ ॥ आकाशीं वायू-
विण । इच्छाशब्द करी कोण । इच्छाशक्ति तेचि जाण । तेजस्वरूप ॥ ५९॥
मृदुपण तेंचि जळ । जडत्व पृथ्वी केवळ । ऐसी मूळमाया सकळ । पांच-
भौतिक जाणावी ॥ ६० एकएका भूतापोटीं । पंचभूतांची राहांटी⁷ । सर्व
कळे सूक्ष्म दृष्टी । घालून पाहतां ॥ ६१ ॥ पुढें जडत्वास आली । तरी असे
ती कालवली । ऐसी माया विस्तारली । पांचभौतिक ॥ ६२ ॥ मूळमाया
पाहतां मुळीं । अथवा अविद्या भूमंडळीं । स्वर्गी मृत्यु पाताळीं । पांचचि

---

१. चंद्र. २. सगुण झाले. ३. 'मी' असें स्फुरण. ४. पराक्रम. ५. आत्म-
स्वरूपावर. ६. अदृश्यरूप. ७. व्यवहार.