दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

१२२ श्रीदासबोध. [ दशकं
चिंता नाना उद्वेग । नाना दुःखांचे संसर्ग । करी परमार्थाचा त्याग । या
नांव बद्ध ॥ ४५ ॥ घटिका निमेष पळभरी । दुश्चित नव्हतां अंतरीं । सर्व-
काळ ध्यान धरी । द्रव्य द्वारा प्रपंचाचें ॥ ४६ ॥ तीर्थयात्रा दान पुण्य ।
हरिकथानिरूपण । मंत्र पूजा जप ध्यान । सर्वहि द्रव्य द्वारा ॥ ४७ ॥
जागृतीं स्वप्नीं रात्रंदिवस । ऐसा लागला विषयीं ध्यास । नाहीं क्षणाचा
अवकाश । या नांव बद्ध ॥ ४८ ॥ ऐसें बद्धाचें लक्षण । मुमुक्षुपणीं पालटे
जाण । ऐक तेहि वोळखण । पुढिले समासीं ॥ ४९ ॥ इति श्रीदासबोधे
गुरुशिष्यसंवादे पंचमदशके बद्धलक्षणनिरूपणं नाम सप्तमः समासः ॥ ७ ॥
८. मुमुक्षुलक्षण.
श्रीगणेशाय नमः ॥ संसारमदाचेनि गुणें । नाना हीनें कुलक्षणें ।
जयाचें मुखावलोकनें । दोषचि लागे ॥ १ ॥ ऐसा प्राणी जो कां बद्ध ।
संसारीं वर्ततां अबद्ध १ । तयास प्राप्त झाला खेद । काळांतरीं ॥ २ ॥ संसार-
दुःखें दुखवला । त्रिविध तापें पोळला । निरूपणें २ पालटला । अंतर्यामीं
॥ ३ ॥ झाला प्रपंचीं उदास । मनें घेतला विषयत्रास । ह्मणे आतां पुरे
सोस । संसाराचा ॥ ४ ॥ प्रपंच जाईल सकळ । एथील श्रम तो निष्फळ ।
आतां कांहीं आपुला काळ । सार्थक करूं ॥ ५ ॥ ऐसी बुद्धि प्रस्तावली ।
पोटीं अवस्था ३ लागली । ह्मणे माझी वयसा ४ गेली । व्यर्थच अवघी ॥ ६ ॥
पूर्वी नाना दोष केले । ते अवघेच आठवले । पुढें येउनि उभे ठेले । अंत-
र्यामीं ॥ ७ ॥ आठवे यमाची यातना । तेणें भयचि वाटे मना । नाहीं
पापाची गणना । म्हणोनियां ॥ ८ ॥ नाहीं पुण्याचा विचार । झाले पापाचे
डोंगर । आतां दुस्तर हा संसार । कैसा तरूं ॥ ९ ॥ आपले दोष आच्छा-
दिले । भल्यांस गुणदोष लाविले । देवा म्यां व्यर्थची निंदिले । संत साधु
सज्जन ॥ १० ॥ निंदे ऐसे नाहीं दोष । ते मज घडले विशेष । माझे
अवगुणीं आकाश । बुडों पाहे ॥ ११ ॥ नाहीं वोळखिले संत । नाहीं
अर्चिला ५ भगवंत । नाहीं अतीत अभ्यागत । संतुष्ट केले ॥ १२ ॥ नाहीं
कष्टविलें शरीर । नाहीं केला परोपकार । नाहीं राखिला आचार । काममदें
१. स्वैर. २. उपदेशानें. ३. आस्था. ४. वय. ५. पूजिला.