बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 624, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें५९६ बृहत्संहिता
जामित्रगः स्त्रीवसनान्नपानसौमुख्यसुस्फीतकलाध्वकर्ता।
जीवोऽष्टमस्थो वधभङ्गबन्धव्याधिश्रमानर्थविवादकारी।।
करोति जीवो नवमे सुतस्त्रीभूस्थानमानार्थसमृद्धिमग्र्याम्।
मेषूरणस्थोऽक्षिरुगिष्टहानिश्लेष्माययाससुतान्तकारी ।।
एकादशे भूभवनात्मजस्त्रीहिरण्यधान्याम्बरवाहनानाम्।
दाता गुरुर्द्वादशगोऽथ चन्द्राद्विदेशचर्याश्रमशोककारी।। इति।।३१।।
अथ शुक्रस्य गोचरः। तत्रादावेवास्य जन्मगतस्य फलं विलासिन्याऽऽह—
प्रथमगृहोपगो भृगुसुतः स्मरोपकरणैः
सुरभिमनोज्ञगन्धकुसुमाम्बरैरुपचयम् ।
शयनगृहासनाशनयुतस्य चानुकुरुते
समद्विलासिनीमुखसरोजषट्चरणताम् ।।३२।।
जन्मराशि में स्थित शुक्र कामदेव के उपकरणों ( शयन, भूषण, आच्छादन,
अनुलेपन, गीत, वाद्य और नृत्यों ), चित्ताह्लादक, सुगन्ध द्रव्य, पुष्प और वस्त्र से लाभ
कराता है तथा शय्या, गृह, आसन और भोजनों से युत पुरुष को मद्यपान से मतवाली
विलासिनी स्त्री के मुखकमल पर भ्रमरत्व का अनुभव कराता है। यह विलासिनी छन्द
है।।३२।।
भृगुसुतः शुक्रः। प्रथमगृहोपगो जन्मराशिगः। स्मरोपकरणैः कामोपकरणैः। शयन-
भूषणाच्छादनानुलेपनैर्गीतवाद्यनृत्यैः। तथा सुरभिभिः सुगन्धैः, मनोज्ञैश्चित्ताह्लादकैः। गन्धै-
र्गन्धद्रव्यैः। कुसुमैः पुष्पैः। अम्बरैर्वस्त्रैश्च उपचयं लाभं करोति। शयनेनास्तरणेन। गृहेण
वेश्मनाऽऽसनेन पर्यङ्केणाशनेन भोजनेन च युतो भवति। एवंविधस्य शयनगृहासनाशनयुतस्य
पुंसः समद्विलासिनीमुखसरोजषट्चरणतामनुकुरुते। समदा या विलासिनी मद्यपानेन समदा
प्रमत्ता। तस्या मुखसरोजे वदनारविन्दे षट्चरणतां भ्रमरत्वमनुकुरुते विदधाति। परिचुम्बना-
दिकमनुददातीत्यर्थः। वृत्तमेतद्विलासिनी। तल्लक्षणम्—
भवति विलासिनी यदि नजौ भजौ भलगुरू।
नस्त्रिलघुः। जो मध्यगुरुः। भ आदिगुरुः। पुनर्जकारः। पुनर्भकारः। अन्ते लघु-
गुरू।।३२।।
न्यासः— न ज भ ज भ ल गु
।।। ।ऽ। ऽ।। ।ऽ। ऽ।। । ऽ
अथ द्वितीयस्थस्य शुक्रस्य फलं वसन्ततिलकेनाह—
शुक्रे द्वितीयगृहगे प्रसवार्थधान्य-
भूपालसन्न्रतकुटुम्बहितान्यवाप्य ।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA