बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 623, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंग्रहगोचराध्यायः ५९५
वित्तानां च सिद्धिं करोति। शालयो विद्यन्ते यासु ताः शालिन्यः। अत्रानुक्तमपि भूमिग्रहणं
विज्ञायते। सस्ययुक्तानां भूमीनां लाभं करोतीत्यर्थः। अथवा स्वगुणैर्य्याः स्त्रियः शालन्ते
श्लाघन्ते तासां लाभं करोति। शालिनीवृत्तमेतत्। तल्लक्षणम्—
मात् तौ गौ चेच्छालिनी वेदलोकैः।
मस्त्रिगुरुः। तोऽन्तगुरुः। पुनस्तकारः, अन्तगुरुद्वयम्। वेदैश्चतुर्भिर्लोकैः सप्तभिर्विरामौ
भवतः, सा शालिनी।।३०।।
यथा न्यासः— म त त गु
ऽऽऽ ऽऽ। ऽऽ। ऽऽ
अधुना दशमैकादशद्वादशस्थस्य गुरोः फलं रथोद्धतयाऽऽह—
स्थानकल्यधनहा दशर्क्षगस्तत्प्रदो भवति लाभगो गुरुः।
द्वादशेऽध्वनि विलोमदुःखभाग् याति यद्यपि नरो रथोद्धतः ।।३१।।
दशम राशि में स्थित बृहस्पति स्थान, आरोग्य और धन का नाश करने वाला होता
है। एकादश राशि में स्थित बृहस्पति स्थान, आरोग्य और धन को देने वाला होता है।
द्वादश राशि में स्थित बृहस्पति हो तो रथ पर चढ़ा हुआ मनुष्य भी मार्ग में कुपथ-गमन
के कारण दुःख भोगता है। यह रथोद्धता छन्द है।।३१।।
गुरुर्जीवो दशर्क्षगो दशमस्थानगतः। स्थानहा स्थानहन्ता। कल्यहा आरोग्यहन्ता।
धनहा वित्तहा वित्तहन्ता भवति। लाभगः, एकादशगतस्तत्प्रदः। तदिति स्थानादीनां परामर्शः।
तान्येव ददाति। स्थानकल्यधनप्रदो भवति। द्वादशे जीवे। अध्वनि पथि विलोमदुःखभाग्
विलोमेन अपथि गमनेन दुःखं भजत। नरः पुरुषो यद्यपि रथोद्धतो याति रथेनोद्धतेनोपयुक्तेन
यद्यपि गच्छति, तथापि विलोमदुःखभाग् भवति। वृत्तमेतद्रथोद्धता। तल्लक्षणम्—
रो नरौ लघुयुता रथोद्धता।
रलमध्यः। नस्त्रिलघुः। पुनरपि रेफः। लघुगुरू अन्ते।
न्यासः— र न र ल गु
ऽ।ऽ ।।। ऽ।ऽ । ऽ
तथा च यवनेश्वरः—
मोहार्थनाशस्थितिमानभङ्गग्रामाध्वरुग्जातिविरोधवैरान् ।
गुरुः शशिस्थानगतः करोति स्थानात्मजाज्ञाधनदो द्वितीये।।
गुरुस्तृतीये स्वजनार्थनाशक्रियावधाध्वश्रमवञ्चनाकृत्।
विमानसेष्टापचयापवादबन्धुक्षयोद्वेगकरश्चतुर्थे ।।
भृत्याम्बरस्थानसुवर्णमानपुत्रप्रदः पञ्चमगोऽरिजित्च।
षष्ठे गुरुर्बन्धुविवादवैरत्रासप्रचेष्टाफलहानिकारी।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA