बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 447, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंशाकुनेऽन्तरचक्राध्यायः ४१९
अभ्यन्तरे तु नाभ्यां शुभफलदा भवति षट्सु चारेषु।
वायव्यानैर्ऋतयोररयोः क्लेशावहा यात्रा ॥२८॥
प्रदक्षिणक्रम से दक्षिण के आठवें, पश्चिम के दूसरे, छठे, तीसरे, सातवें और
आठवें तथा उत्तर के दूसरे अष्टमांश में शान्त शकुन हो तो मध्यम फल वाली यात्रा
होती है। शेष पच्चीस अष्टमांशों में शुभ फल देने वाली यात्रा होती है। नाभि के मध्य
में वायव्य और नैर्ऋत्य को छोड़कर शेष छः अरों में शकुन हो तो शुभ फल देने वाली
तथा वायव्य और नैर्ऋत्य कोण के अरों में स्थित शकुन हो तो क्लेश देने वाली यात्रा
होती है॥२७-२८॥
याम्येऽष्टांश इति। याम्ये दक्षिणदिग्भागे योऽष्टांशोऽष्टभागस्तस्मिंस्तथा पश्चात्
पश्चिमदिग्भागे नैर्ऋतकोणादारभ्य द्विषट्त्रिसप्ताष्टमेषु, द्वितीयषष्ठतृतीयसप्तमाष्टमेषु।
तथा सौम्येन उत्तरदिग्भागेन च द्वितीयाष्टांशे एतेषु शकुने स्थिते शान्ते मध्यफला यात्रा भवति।
न शुभा नाप्यशुभेत्यर्थः। शेषेष्वन्येषु भागेषु पञ्चविंशत्सङ्ख्यास्वतिशोभना यात्रा भवति।
अभ्यन्तर इति। नाभ्यामभ्यन्तरे नाभिमध्ये षट्सु चाष्टसु चारेषु वायव्यानैर्ऋतवर्जितेषु
स्थिते शकुने शुभफलदा यात्रा भवति। वायव्यानैर्ऋतयोर्द्वयोररयोः क्लेशावहा कष्टप्रदा
यात्रा भवति॥२७-२८॥
एवमिदं यदुक्तं तच्छान्तासु दिक्षु दीप्तासु वक्ष्यामीत्याह—
शान्तासु दिक्षु फलमिदमुक्तं दीप्तास्वतोऽभिधास्यामि।
ऐन्द्र्यां भयं नरेन्द्रात् समागमश्चैव शत्रूणाम् ॥२९॥
ये पूर्वकथित समस्त फल शान्त दिशाओं के कहे गये हैं। अब दीप्त दिशाओं के
फल कहता हूँ। यदि दीप्त पूर्व दिशा में स्थित शकुन हो तो राजा का भय और शत्रुओं
के साथ समागम होता है॥२९॥
इदं यदुक्तं फलं शान्तासु दिक्षु। अतोऽस्मात् परं दीप्तास्वभिधास्यामि कथयिष्यामि।
ऐन्द्र्यां पूर्वस्यां दिशि दीप्तायां स्थिते शकुने नरेन्द्राद् राज्ञो भयं भवति। शत्रूणां रिपूणां
समागमः संयोगो भवति॥२९॥
अन्यदप्याह—
तदनन्तरदिशि नाशः कनकस्य भयं सुवर्णकाराणाम्।
अर्थक्षयस्तृतीये कलहः शस्त्रप्रकोपश्च ॥३०॥
यदि पूर्व दिशा के द्वितीय भाग में दीप्त शकुन हो तो सोने का नाश और स्वर्णकार
को भय होता है। पूर्व दिशा के तृतीय भाग में दीप्त शकुन हो तो धन का नाश, कलह
और शस्त्र का प्रकोप होता है॥३०॥
तदनन्तरदिशि पूर्वस्या परतो द्वितीयभागे स्थिते शकुने दीप्ते कनकस्य सुवर्णस्य
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA