बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

६१८ बृहत्संहिता
धनाप्तिं वित्तागमम्। अङ्गुलिगताः सौभाग्यम्। उदरगताः शुचं शोकम्। नाभौ सुपानान्नं
शोभनमन्नपानम्। तदधो नाभेरधोभागे इहास्मिन् पिटकलक्षणे चौरैस्तस्करैर्धनहृतिं वित्तहरणम्।
बस्तौ धनं धान्यम्। मेढ्रे शिश्ने। युवतिं स्त्रियम्। सुतनयान् शोभनपुत्रान् विदधति। धनं
सौभाग्यं वा गुदवृषणजाताः, गुदजाता अपानस्थानोद्भवा धनं वित्तम्। वृषणजाताः
सौभाग्यमिति। तथा च पराशरः—
'पाणौ धनागमम्। सौभाग्यमङ्गुलिषु। शोकमूदरे। अन्नपानावाप्तिं च नाभौ। चौरैरर्थहरणं
तदधरे। धनधान्यावाप्तिं बस्तौ। सौभाग्यमर्थलाभं च वृषणयोः। पुत्रजन्म स्त्रीलाभं मेहने।
गुदे सौभाग्यम्' इति।।६।।
अन्यदप्याह—
ऊर्वोर्यानाङ्गनालाभं जान्वोः शत्रुजनात् क्षतिम्।
शस्त्रेण जङ्घयोर्गुल्फेऽध्वबन्धक्लेशदायिनः ॥७॥
यदि ऊरु में फुन्सी हो तो वाहन और स्त्री का लाभ, जानु में हो तो शत्रुओं से क्षति,
जांघ में हो तो शस्त्र से विनाश तथा गुल्फ ( टखना = पाँव की गांठी ) में हो तो मार्ग
और बन्धन में कष्ट देती है।।७।।
ऊर्वोर्यानलाभं वाहनाप्तिम्, अङ्गनालाभं स्त्रीप्राप्तिं च ददति। जान्वोः शत्रुजनादरिलोकात्
क्षतिं विनाशम्। जङ्घयोः शस्त्रेण विनाशम्। गुल्फे स्थिता अध्वनि पथि बन्धने च
क्लेशदायिनः कष्टप्रदा भवन्ति। तथा च पराशरः—
'यानाङ्गनालाभमूर्वोः। जान्वोरुपरि रिपुघातम्। शस्त्रेण विनाशम्। जङ्घयोर्गुल्फयोरध्व-
बन्धपरिक्लेशागमः' इति।।७।।
अन्यदप्याह—
स्फिक्पार्ष्णिपादजाता धननाशागम्यगमनमध्वानम्।
बन्धनमङ्गुलिनिचयेऽङ्गुष्ठे च ज्ञातिलोकतः पूजाम् ॥८॥
यदि स्फिक् ( कुल्ला ) में फुन्सी हो तो धननाश, एड़ी में हो तो अगम्य स्थान में
गमन, पाँव में हो तो भ्रमण, अंगुलियों में बन्धन और अंगूठे में हो तो बन्धुओं से पूजा-
सत्कार की प्राप्ति कराती है।।८।।
स्फिक्पार्ष्णिपादजाताः पिटका यथासङ्ख्यं धननाशागम्यगमनमध्वानं कुर्वन्ति। तत्र
स्फिक्पार्ष्णिजाता धननाशागम्यगमनम्। पादजाता अध्वानम्। अङ्गुलिनिचयेऽङ्गुलिसमूहे
बन्धनम्। अङ्गुष्ठे ज्ञातिलोकतो बन्धुजनात् पूजामाप्नोति लभते। तथा च पराशरः—
'स्फिजोर्र्थहरणम्। पाष्ण्योरगम्यगमनम्। पादयोरध्वगमनम्। नियमनमङ्गुल्याम्।
अङ्गुष्ठेन जातिपूजाम्' इति।।८।।
अत्रैव विशेषफलमाह—
उत्पातगण्डपिटका दक्षिणतो वामतस्त्वभीघाताः।
धन्या भवन्ति पुंसां तद्विपरीताश्च नारीणाम् ॥९॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA

पिटकलक्षणाध्यायः ६१९
उत्पात ( अंगस्पन्दन ), गण्ड ( एक प्रकार की फुन्सी ) और फुन्सी दक्षिण में
आघात तथा वाम में पुरुषों के शुभ होते हैं। इसके विपरीत स्त्रियों के; जैसे—उत्पात,
गण्ड और पिटक वाम में आघात तथा दक्षिण में शुभ होते हैं।।९।।
अङ्गस्पन्दनमुत्पातः। गण्डपिटकौ प्रसिद्धौ। एते पुंसां पुरुषाणां दक्षिणतो धन्याः
शुभा भवन्ति। दक्षिणशरीरार्धभाग इत्यर्थः। अभीघाताः प्रहारा वामतो धन्याः। नारीणां
स्त्रीणां तद्विपरीताश्च धन्याः। उत्पातगण्डपिटका वामतो दक्षिणतोऽभीघाता इति।।९।।
अथान्येषामतिदेशार्थमाह—
इति पिटकविभागः प्रोक्त आमूर्धतोऽयं
व्रणतिलकविभागोऽप्येवमेव प्रकल्प्यः ।
भवति मशकलक्ष्मावर्तजन्मापि तद्व-
न्निगदितफलकारि प्राणिनां देहसंस्थम् ॥१०॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां पिटकलक्षणं
नामाध्यायो द्विपञ्चाशत्तमः ॥५२॥
इस तरह शिर से लेकर प्रत्येक अंग की फुन्सियों के फल कहे गये हैं। इसी तरह
व्रण और तिल के फल की भी कल्पना करनी चाहिये तथा प्राणियों के शरीर में मशक,
चिह्न और रोमावर्तजन्य फल भी पूर्वोक्तानुसार ही प्राप्त होते हैं।।१०।।
इति 'विमला' हिन्दीटीकायां पिटकलक्षणाध्यायः द्विपञ्चाशत्तमः ॥५२॥
इत्येवं प्रकारः पिटकानां विभागो मया आमूर्धत आमस्तकात् प्रोक्तः कथितः।
व्रणानां तिलकानां च विभागोऽप्येवमेव प्रकल्प्यश्चिन्तनीयः। येष्वङ्गेषु यत्फलं पिटकानां
प्रोक्तं तदेव व्रणतिलकविभागे ज्ञेयम्। मशकः कृष्णो बिन्दुः। लक्ष्म प्रसिद्धम्। स्थाने लोम-
निचय आवर्तो लोमावर्तः। मशकलक्ष्मावर्तसम्भवमपि प्राणिनां सत्त्वानां देहसंस्थं शरीरेऽव-
संस्थं तद्वत्तेनैव प्रकारेण निगदितफलकारि भवति। पिटकोक्तं फलं प्रयच्छतीत्यर्थः ॥१०॥
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ पिटक-
लक्षणं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥५२॥
इति पूर्वार्द्धं
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

Due to severe fading/overexposure in the scan, the main body text on this page is illegible. Only the footer at the bottom is legible:

CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
अंशुविरोधे युद्धानि २९५ | अथवा स्पृशति यदङ्गं ५८८
अकलुषांशुजटिलः पृथूमूर्तिः १८३ | अथाङ्गान्यूर्वोष्ठ ५९८
अग्नयः पितरस्तारा ५७५ | अधिराज्यार्थिना राज्ञः ५८०
अग्रतः पृष्ठतो वापि ३८९ | अनभिहततूर्यनादः ५३५
अङ्गारगैरिकाद्यैः ५४० | अनलभयमनलवर्णे १६८
अङ्गिरसो ज्ञानयुता २५५ | अनवरतसञ्चयवहं ४५४
अङ्गुलशतार्धमुक्तम ५८५ | अनिमित्तभङ्गचलन ५१९
अङ्गुष्ठेन भ्रूदरं वाङ्गुलिं ६१० | अनियतचारः खलु चेद् १०१
अच्छिन्नरज्जुं दृढकाष्ठमातृकं ४९३ | अनिलोऽनिलेन निहितः ४१०
अच्छिन्नः परिघो वियच्च ५५५ | अनुगच्छति पृष्ठतः शशी ३६१
अच्छिन्नमवनिगाढं ४४४ | अनुलोमगेऽभ्रवृक्षे ४०१
अजोऽव्ययः शाश्वत एकरूपो ४९२ | अनेकवर्णाकृतिकखे प्रकाशते ४५०
अणुरपटुमयूखो नीचगोऽन्यैर्जितो ३१९ | अनेनैव विधानेन ५८१
अण्डजहा रविजो यदि २१३ | अन्तःस्थेऽङ्गे स्वजन उदितो ६०६
अतसी वेतसपुष्पैः ३९२ | अन्तरङ्गमवमुच्य बाह्यग ६०६
अतिमुक्तककुन्दाभ्यां ३९२ | अन्तर्धाय हिरण्यं ५७२
अतिवृद्धिः सस्यानां ५२७ | अन्तर्वेदीं सरयूं १२९
अतिवृष्ट्युल्कादण्डान् ४७१ | अन्नं जगतः प्राणाः ३२६
अत्युत्तमोत्तमो नं १९८ | अन्यर्त्तौ सप्ताहं ५२९
अत्राक्रान्ते मृत्युः १९१ | अन्यानपि च स देशान् २२९
अत्रारोहेच्छूलिक १९२ | अन्येनात्राक्रान्ते १९०
अत्रारोहेद् द्रविडा १८९ | अन्यैश्च कुम्भैनृपनामचिह्नैः ३५९
अत्रोदितमारोहेद् १९८ | अपचारेण नराणा ५१६
अथ तु भुजगेन्द्ररूपः १०१ | अपरस्यां चलकेतुः २२९
अथ दक्षिणेन लङ्का २६० | अपरस्यां मणिमान् मेघ २६२
अथ पूर्वस्यामञ्जन २५८ | अपरस्यां स्वात्याद्यं १९३
अथ मधुरसुरभिफलकुसुम ५११ | अपरेण पद्मकेतुः २३५
अथवाञ्जनशैलशिला ३५५ | अपरेऽहनि प्रभाते ५६५
अथवा समुद्रतीरे ५६१ | अपसर्पणं नदीनां ५३१
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

६२२ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
अपसव्ये संग्रामः ३९६ अविदित्त्वैव यच्छास्त्रं ६३
अप्यर्णवस्य पुरुषः ५२ अविरतजनरावं ४९४
अप्रदीपा यथा रात्रिः ६० अव्युच्छिन्ना रेखा ९०
अप्राप्यमकरमर्को ६९ अशनिः स्वनेन महता ४२५
अभिजिच्छ्रवणधनिष्ठा ४१६ अशुभनिमित्तोत्पत्तौ ५८४
अभिभवति यतः पुरं ४३४ अशुभमपि विलोक्य खञ्जनं ५१४
अभिहितविपरीतलक्षणे २९१ अशुभाकृतिघनगन्धर्व ४०१
अभ्यर्चिता न परुषं ५०० अश्मकवैदर्भाणां १९५
अभ्युच्छायादेकं यदि ९० अश्विन्यामश्मकपं २३७
अभ्यर्चितापणगृहं ४८३ अश्विन्यामश्वहराः २७५
अभ्युन्नता वियति संहत ३१२ अष्टमराशाविक्षुः ४६७
अमलवपुरवक्रमण्डलः ८२ अष्टमराशिगतेऽर्के ४६०
अमृतास्वादविशेषात् ९९ अष्टावष्टाविंशति ५७३
अम्बरमद्रकमालव २६३ अष्टाश्रि नीलरक्तं ४८९
अम्बरमध्याद बहव्यो ४२८ असिकेशं भौमर्क्षे २३७
अयं विशेषोऽभिहितो ३०३ असितघननिरुद्धमेव वा ३५५
अरभङ्गे बलभेदो ४८२ असितविचित्रनील् ८१
अरुणकिरणानुरूपे १२६ असिते सितेन निहिते ३०३
अर्कग्रहात्तु शशिनो १४२ असिमुशलं सप्तदशात् १४५
अर्कात् सिते द्वितीये ४६० अस्तं याते नीचां ४५६
अर्कोदयेऽधिकरणिक ४५६ अहतक्षौमनिवसनं ५७२
अर्कोदये विजृम्भति ४५४ अहताम्बरसंवीतां ४८३
अर्थस्थाने क्रूरः ४६२ अहिदेवे कृत्रिम २६९
अर्द्धोदितोपरक्तो ११५ अहिवरुणपुरन्दर २०६
अर्द्धोन्नते च लाङ्गल ८७ अहुताशेऽनलरूपं २१५
अर्धास्तमयात् सन्ध्या ५५४ आगच्छन्तु सुराः सर्वे ५६४
अर्धास्तमितानुदितात् ३९५ आग्नेये सितकुसुमा २६७
अर्धेन यदा तैलं ५२७ आग्नेयेऽम्बुदनाशः ४१५
आर्यम्णं हौतभुजं १५२ आग्नेय्यां दिशि कोशल २५९
अवनत्याऽर्के ग्रासो १०८ आग्नेय्यां दिशि चन्द्रमा ३६२
अवमर्दनमिति निःशेष १२४ आग्नेय्यामपगमनं १३६
अवयवमपि स्पृष्ट्वा ६०८ आजे तस्करपशुपालहिंस्र २७४
अविकृतसलिलनिपातः १४० आज्यं तेजः समुद्दिष्टं ५७३
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६२३
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
आत्मसुतकोशवाहन ५१८ आवर्षात् प्रथमे दर्शने ५१४
आदावनडुहश्चर्म ५७१ आवाहितेषु कृत्वा ५६४
आदित्यहस्ताभिजिदा २७५ आवाह्यैवं ततः सर्वा ५६४
आदित्या वसवो रुद्रा ५७४ आशाग्रहोपघाते ४३१
आदित्ये पाञ्चनद २०७ आश्रमतोरणमूलं ५०४
आदित्ये सत्यौदार्य २६८ आश्लेषार्द्धाद्दक्षिण ६७
आद्यं द्वितीयं च शेभे तु १७७ आश्लेषासु भुजङ्गम १९६
आद्यं धनिष्ठांशमभिप्रपन्नो १७४ आश्वयुजेऽब्देऽजस्रं १६७
आद्यः प्लवङ्गो नवमे युगेऽब्दः १८० आश्विनवारुणमूलानि १५२
आद्योऽङ्गिराः श्रीमुखभावसाह्वौ १७६ आषाढपर्वण्युदपानवप्र १३४
आधूम्रया तु शिखया २३१ आषाढपौर्णमास्यां तु ३७४
आनर्ताबुर्दपुष्कर २८७ आषाढीपर्वतकाले ३७७
आपोहिष्ठातिसृभि ५७६ आषाढे जायन्ते १६६
आप्येऽङ्गवङ्गकौशल २१० आषाढ्यां समतुलिता ३६८
आप्ये मृदवो जलमार्ग २७२ आसनक्रमयोगात् २९३
आप्ये सलिलजपीडा १९७ आसन् मघासु मुनयः २५२
आब्रह्मादिविनिःसृतम् ४ आसीत्तमः किलेदं ४
आभीराञ्छबरान् सपह्नवान् ११९ आहिर्बुध्न्ये फलमूल १९८
आमध्याह्नाद्राजो ४५६ आहिर्बुध्न्ये विप्राः २७४
आम्रैः क्षेमं भल्लात ३९३ इक्षुमतीत्यथ तस्कर २७८
आयुध्वज्वलनसर्पणस्वनाः ५२३ इक्ष्वाकुरलकनाथश्च २३८
आयुधभृन्नररूपं ४०२ इच्छामि प्रष्टुं भण ६०५
आयुष्यं वर्चस्यं ५७७ इति निगदितमेतद् ६१४
आरक्षकनटनर्तक २८२ इति पिटिकविभागः ६१९
आर्कं पयो हुडुविषाणमषी ५९३ इति विबुधविकारे ५२१
आर्द्रं द्रव्यं स्पृशति यदि वा ३८१ इत्येतैश्चान्यैश्च ५७६
आर्यम्णं हौतभुजं १५२ इदमौशनसं च शस्त्रपानं ५९३
आर्यम्णे मार्दवशौच २७० इन्द्रध्वजनिर्दिष्टा ५७८
आलभ्य मन्त्रेण महा ३५० इन्द्राग्निदैवते रक्त २७१
आवन्तिका जनपदाः १२९ इन्द्राग्निदैवं दशमं युगं १८०
आवन्तोऽथानर्तो २६६ इन्द्रर्क्षमण्डलाकृतिः ९९
आवरणं महदिन्दोः १०४ इन्दीवरासन्नसितोत्पलान्विता २४६
आवर्त इति निशार्धे २३५ इन्दोः पयोदविगमोपहितां २४६
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

६२४ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
इष्टद्रव्याकारः ४८५ उद्यानसलिलकामुक २८५
इष्टस्थाने सौम्या ४६९ उद्युक्तान् सह वाहनै ९५
ईतिप्राया प्रचुरपवना १७८ उद्योतिनः प्रसन्ना ३९८
ईषत्प्रभित्रेऽरुणरश्मिजाले २४८ उद्धतदस्युगणभूरिरणाकुलानि ३१८
उक्तं यदुत्तिष्ठति शक्रकेतौ ४८७ उन्नतमीषच्छृङ्गं ८७
उक्तविपरीतरूपः २१८ उन्मत्तानां च या गाथाः ५४५
उक्तविपरीतलक्षण २१९ उपरिचरवसुप्रवर्तितं ४९७
उत्तरतः कैलासो २६३ उपरिचरस्यामरपो ४७८
उत्तरतः स्वसुतस्य ३०६ उपला विना जलधरैः ५२९
उत्तरदिगादिपतिता ४२९ उपहतदाम्भिकराक्षस २८८
उत्तरमयनमतीत्य ६९ उभयपार्श्वगतौ परिधी ४०३
उत्तरमार्गे स्पष्टमयूखाः ५५० उरः कुचं दक्षिणमप्यसव्यं ६१३
उत्तरमार्गो याम्यादि १८७ उल्क्या यदा शशी ९६
उत्तरवीथिगता द्युतिमन्तः ५४८ उल्क्या विनिहतः शिखि- २५०
उत्तरवीथिषु शुक्रः १८८ उल्कानिपातास्तडितोऽशनिश्च ३५८
उत्पतद्भिरिव खं ५०७ उल्का पक्षेण फलं ४२४
उत्पातगण्डपिटिका ६१८ उल्काभिताडितशिखः २३९
उत्पातान् गणितविवर्जितोऽपि ५४५ उल्का मन्त्रिविनाशां १४०
उदगादिपुरोहित ४४९ उल्काशनिधूमाद्यैः २५४
उदगायतो महान् २२७ उल्का शिरसि विशाला ४२६
उद्गारोग्यसुभिक्षक्षेम १६८ ऊर्ध्वकरो दिवसकरः ७५
उदपानयन्त्रगान्धर्व २८२ ऊर्वोर्द्वाविंशे स्या ५८५
उदयगिरिभद्रगौडक २५८ ऊर्वोर्नानाङ्गनालाभं ६१८
उदयति सततं यदा शिखी ५५२ ऋज्वी हिता प्रजानाम् १५७
उदयन्नेव सुभिक्षं २३३ ऋज्व्यतिवक्रावक्रा १५६
उदयशिखरिसंस्थो ३८१ ऋतुविपरीतास्तरवो ७१
उदयसमये यः स्निग् २९० ऋतुस्वभावजा ह्येते ५४४
उदये च मुनेरगस्त्य २४५ ऋषिधर्मपितृब्रह्म ५१९
उदयेऽस्ते वा भानो ५५४ एकं दीप्त्या योजनं भाति ४०६
उदितं यदि शीतदीधितिम् ३६१ एकचरणानुविद्धाः २६४
उदितः पश्चादेकः ३२३ एकतश्च द्वितश्चैव ५७४
उद्गारोग्यसुभिक्ष १६८ एकर्क्षे चत्वारः ३२३
उद्यानदेवतालय ४८० एकादशमुद्द्रंशं ४८९
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६२५
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः । श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
एकादशे पिङ्गलकालयुक्त १८१ । कविं सप्तजिह्वं ४९२
एकैकमब्देषु नवाहतेषु १७० । कष्टः प्लवङ्गो बहुशः प्रजानां १८०
एकैकस्मिन्नृक्षे २५३ । काञ्चीकलापन् पुरगुरु ५६२
एको दुर्भिक्षकरो ७४ । काठिन्यं याति यथा ३४०
एतत्रयुज्यमानं ५७९ । कापोतारुणकपिल १२६
एते सर्वे मोक्षा १३९ । काम्बोजचीनयवनान् सह १३५
एवमुपरागकारणम् १०४ । कार्तिकेऽश्वयुजि वा यदि १५८
ऐन्द्रं स्तुतकुलजाति ४१६ । कार्तिक्याममलोपजीवि १३१
ऐन्द्रस्य शीतकिरणो ८५ । कार्मुकमृगघटसंस्थः ४६४
ऐन्द्राग्नाख्ये त्रैगर्त २०९ । कार्मुकरूपे युद्धानि ८९
ऐन्द्राग्न्याख्ये वैश्वे ३४६ । कालोद्भवैः सुरभिभिः २४९
ऐन्द्रे भूपविरोधः ११० । काशियुगन्धरपौरव ४१६
ऐशान्यां मेरुकनष्ट २६४ । काश्मीरककान् कौशलकान् १३१
औशीनरमपि सौम्ये २३७ । काश्मीरान् सपुलिन्दचीन १३४
कङ्कटकङ्कणवनवासि २६० । किञ्चद्दधदूर्ध्वनिर्मित ४९०
कङ्का नाम वरुणजा २२६ । किं वातः परमन्य ३२७
कटुतिक्तरसायनविध २८७ । किन्त्वनिलदहनसुरपति ४११
कथयन्ति पार्थिववधं ४५४ । किष्किन्धकण्टकस्थल २५९
कथयाम्यतः परमहं ५६७ । कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिः श्रीश्च ५७४
कनकशिलाचयविवरज ३४८ । कुक्कुटरुतं प्रदोषे ५३७
कन्यागते दिनकरे ४७३ । कुक्षिकुचजठरजानु ६०८
कपिलः प्रधानमाह ५ । कुजविजिते भृगुतनये ३०२
कम्बलमपनीय ततः ५७३ । कुमुद इति कुमुदकान्तिः २३३
करवीरोत्पलगजमद ५९२ । कुम्भे गुरुर्गवि शशी ४६१
करिणश्च हस्तिकरणौ ३९२ । कुम्भेऽन्तर्गिरिजान् सपश्चिम १२१
कर्किणि कोद्रवकदली ४६६ । कुरुभूमिजाः प्रभासं २८७
कर्किण्यर्के मधुगन्ध ४७२ । कुर्यादहनि चतुर्थे ४९१
कर्णाटमहाटविचि २६० । कुर्याद् गोरोमन्थज ५६१
कर्षकपाखण्डिवणिक् १९५ । कुर्वन्त्येताः पतिताः ४३१
कलशेष्वेताः कृत्वा ५०२ । कुलपांसनहिंस्रकृतघ्न २८८
कलशोदकेषु शाखा ५०६ । कुवलयवैदूर्याम्बुज ४०१
कलिङ्गवङ्गान् मगधान् १३५ । कुसुमरसपानमत्त ५५९
कल्माषवभ्रुक

६२६ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
कूर्मवसासृक्क्षारो ५९२ | क्षुदनलमृत्युनराधिप ४३९
कृकलासकाककङ्क ५८५ | क्षुन्मारकृद्घटनिभः ७८
कृकवाकुजीवजीवक ५५९ | क्षेमारोग्यसुभिक्षविनाशी ९६
कृत्स्नाङ्गोपाङ्गकुशलं ६० | क्षौमं चतुःसूत्रकसन्निबद्धम् ३६९
कृष्णो गलेऽस्य बिन्दुः ५१० | क्ष्वेडास्फोटितवादितगीतो ४३२
केचिदनन्तकुलोरग ४४४ | खञ्जनको नामायं ५१०
केचिद्यथाभिवृष्टम् ३४५ | खण्डो वक्रः कृष्णो ह्रस्वः ५५५
केचिद्वदन्ति कार्तिक ३२७ | खदिरपलाशोदुम्बर ५०३
केतुकुजराहुशुक्राः २९७ | खलिनं हयाय दद्याद् ५०६
केत्वाद्युदयविमुक्तं ४५५ | खसमगधशिबिरगिरिमिति २५८
केशधरचिपिटनासिक २६३ | गतानि वर्षाणि शकेन्द्र १७०
कैकयवसातियामुन २६३ | गत्वा द्वितीयवेदीं ५७७
कोशभवनाग्निहोत्रि २८१ | गन्धर्वदेवदानव २५४
कोशलकलिङ्गवङ्गा ३०२ | गन्धर्वनगरमुत्थित ४५०
कोष्ठागारगते भृगुपुत्रे ५४८ | गर्भः पुष्टः प्रसवे ३३९
कौरवचित्रकराणाम् १९६ | गर्भयुता जठरे करगे स्याद् ६११
कौशेयपट्टकम्बलपत्रोर्णिकं २८५ | गर्भसमयेऽतिवृष्टिः ३३९
क्रव्यादकौशिककपोतक ४९५ | गर्भाणां पुष्टिकराः ३३१
क्रियमाणं यदि पत्रं ५८३ | गर्भेष्वपि निष्पन्ना ७३
क्रूरग्रहसंयुक्ते ३३९ | गर्भोपघातलिङ्गानि ३३४
क्वचित्त्ववृष्टिः पवनाग्निकोपः १७५ | गवि वस्त्रकुसुमगोधूम ४६६
क्वचिदसितसितैः सितैः ३५४ | गान्धारयशोवतिहे २६३
क्वणितं मरणाद्योक्तं ५८६ | गान्धारसौवीरकसिन्धुकीरान् ९४
क्षतजानलानुरूपाः २२३ | गार्गीयं शिखिचारम् २१५
क्षत्रं क्षितौ क्षपितभूरिबलारि ३१६ | गिरयोऽञ्जनचूर्णसन्निभा ३८३
क्षमया क्रोध इव जितः ५६२ | गिरिदुर्गपह्लवश्वेत २८९
क्षामा जुगुप्समानाः ७२ | गिरिभिः पुरा सपक्षैः ४११
क्षयमिति युगस्यान्त्य १८२ | गिरिशिखरकन्दरदरी २८८
क्षारे कदल्या कथितेन युक्ते ५९४ | गिरिसलिलदुर्गकोशल २७९
क्षितिकम्पमाहुरेके ४१० | गीतरवतूर्यशब्दा ५३५
क्षितितनयदिवसवारः ३ | गीतवादित्रनिर्घोषा ५४३
क्षितिरुत्तमसस्यवत्य ३१५ | गुडपूपपायसाद्यै ४८८
क्षुत्त्रम्लानशरीरा ७२ | गुरुणा जिते बुधे म्ले ३०१
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६२७
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
गुरुणा जितेऽवनिसुते ३०० चत्वार्यैतानि चर्माणि ५७१
गुरुर्भृगुश्चापरपूर्वकाष्ठयोः २०० चन्दनकुष्ठसमङ्गा ५०२
गुरुसितशनैश्चरोत्थं ५२० चन्द्रमा यदि कुजस्य यात्युदक् ३०६
गृहचैत्यतोरणेषु द्वारेषु ५३७ चन्द्रोऽधःस्थः स्थगयति १०३
गृहतरुतोरणमथने ३९६ चम्पककुसुमैः कनकम् ३९३
गृहपटलेऽर्थभ्रंशो ५१२ चम्पोदुम्बरकौशा २७८
गोगोष्ठसत्समागम् ५११ चरपुरुषकुहकजीवक २८२
गोचरपीडायामपि ४६९ चलयति पवनः शतद्वयं ४२२
गोजिह्वासंस्थानो ५८७ चलिताचलवर्ष्मणो ४१६
गोधूमशालियवधान्यवरेक्षु ३११ चापं मघोनः कुरुते निशाया ४४७
गोपाः पशवोऽथ गोमिनो ११८ चापगते गृह्णीयात् ४७३
गोप्रवेशसमयेऽग्रतो वृषाः ३६३ चामीकराशोककुरण्ट ४८६
गोलाङ्गलयोः सङ्गे ५३५ चारोदयाः प्रशस्ताः १४८
गौरासितक्षितिभवं ४८१ चाषशिखिरजततैल ४३६
ग्रन्थतश्चार्थतश्चैतत् ६२ चित्रगर्भोद्भवाः स्त्रीषु ५४४
ग्रन्थोऽन्यथाऽन्यथार्थं ५१ चित्रासु कुरुक्षेत्रा २३८
ग्रसनमिति यदा त्र्यंशः १२३ चित्रास्थे प्रमदाजन २०९
ग्रस्तावुदितास्तमितौ ११४ चित्रोऽथवापि धूम्रो ७५
ग्रस्ते क्रमान्निमित्तैः १२८ चैत्रसितपक्षजाताः ३२९
ग्रहणोपगते जीवे १३० चैत्रे मन्दा वृष्टिः १६५
ग्रहसंवर्तसमागम ३२२ चैत्र्यां तु चित्रकरलेखक १३२
ग्रहांश्च सर्वानृक्षत्रे ५६५ छत्रध्वजादर्शफलार्द्ध ४९३
ग्रीष्मे रक्तो भयकृद् ७७ छत्रभङ्गपतने नृपमृत्यु ४९५
घ्राणागण्डे वसनहुतदा ६१६ छित्त्वाग्रे चतुरङ्गुल ४८२
घ्राणाया दक्षिणे द्वारे ६११ छिन्द्यात् प्रभातसमये ४८२
चक्रधनुःशृङ्गाटक ३२१ छिन्त्रभिन्नकृमिखातकण्टकि ५९६
चतुरङ्गुलविस्तारः ५८२ जगति प्रसारितमिव ५६
चतुर्णां च मानानां २१ जङ्घामध्ये गुल्फे ५९०
चतुर्दशीं पञ्चदशीं १९९ जम्बूभिस्तिलमाषाः ३९१
चतुष्पदाः स्वयूथेभ्यः ५३३ जयति जगतः प्रसूतिः १
चत्वारिंशत् त्रिंशद् १५४ जलकेतुरपि च पश्चात् २३४
चत्वारि मुख्यानि युगान्यथैषां १७४ जलमध्येऽनावृष्टि ४४६
चत्वार्यार्यम्णाद्या ४१३ जलमांसार्द्रज्वलने ५२२
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmụ. Digitized by S3 Foundation USA

६२८ | बृहत्संहिता
श्लोकांशाः | पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः | पृष्ठाङ्काः
जातानि कुत्रचिदतोयतया | ३१८ | तरुशिखरोपगताः कृकलासाः | ३८३
जामित्रकेन्द्रसंस्थौ | ४६२ | तल्लक्षणानि मुनिभि | ३२६
जारद्रव्यां श्रवणात् | १८४ | तल्लक्षणोऽस्थिकेतुः | २२७
जिह्वा ग्रीवा पिण्डके पार्ष्णि | ५९९ | तस्करविलुप्तवित्ता | ७२
जिह्वोपलेढि परितः | १२३ | तस्माद् द्वितीयो विभवः | १७५
जीवितराज्यविनाशं | ५८३ | तस्माद्राज्ञाधिगन्तव्यो | ६१
जीवे शुक्रानिहते | ३०१ | तस्मिन् काले सन्निध्य | १०५
ज्ञेयो विशालमूर्तिः | ९३ | तस्मिन्निधिर्भवति मैथुनमेति | ५१३
ज्येष्ठाद्यं पञ्चर्कम् | १९२ | तस्मिन्नृक्षे कुर्युः | ३२२
ज्येष्ठासु नृपपुरोहित | २१० | तस्मिन् मण्डलमालिख्य | ५६५
ज्येष्ठे नरेन्द्रद्विजराजपत्न्यः | १३३ | तस्मिन् सन्ध्याकाले | ५५४
ज्यैष्ठसितेऽष्टम्याद्यश् | ३४१ | तस्य विधानं शुभकर | ४७९
ज्यैष्ठे जातिकुलधन | १६६ | तस्याः कोणेषु दृढान् | ५६९
ज्यैष्ठ्यां समतीतायां | ३४४ | तस्याः स गद्गदगिरं | ४११
ज्योतिःशास्त्रमनेकभेदविषयं | ८ | ताडयेद्यदि च योगतारकाम् | ३६२
ज्योतिष्मतीं त्रायमाणाम् | ५६९ | तानवलोक्य यथावत् | ३४८
ज्योतिषमागमशास्त्रं | १८८ | तापसे शौण्डिके दृष्टे | ६०४
ज्वालाधूमक्वाथा | ५३१ | तामसकीलकसंज्ञा | ७०
तं विष्णुतेजो भवमष्टचक्रे | ४७७ | ताम्रः कपिलो वार्कः | ७५
तक्षशिलमर्तिकावत | २८५ | ताम्रा बलपतिमृत्युं | ३९९
तडिद्धेमकक्ष्यैर्बलाकायदन्तैः | ३५५ | तारणं तदनु भूरिवारिदं | १७७
ततो वृषस्य योधस्य | ५७१ | ताराग्रहस्य कुर्यात् | ४४१
तत्र गुणाः—शुचिर्दक्षः (गद्यम्) | १७ | तारापुञ्जनिकाशा | २२५
तत्र ग्रहगणिते (गद्यम्) | १८ | तारा फलपादकरी | ४२५
तत्र पताकाः श्वेता | ४८४ | तारा हस्तं दीर्घा | ४२६
तत्र सांवत्सरोऽभिजातः (गद्यम्) | १६ | तारोल्कापातकलुषं | ५४२
तत्रार्द्धमासाः प्रहरैर्विकल्प्या | ३५१ | तारोल्कापातवृत | ४१५
तत्रैव स्वात्याद्ये | ३४१ | तालभूर्जपटदर्शनैर्ऽशुकम् | ६०१
तथैव फाल्गुने चैत्रे | ३६७ | तालीपत्रलतावितानतरुभिः | ३७५
तदलमतिविस्तरेण | ८ | तिमिसिताम्बुधरं मणितारकं | २४३
तदुपहतमिति प्रचक्षते | २७६ | तिस्रस्तिस्रस्तासां | १८४
तन्ने सुपरिज्ञाते | ५२ | तीक्ष्णं तप्त्यदितिजः शिशिरेऽपि | ३०९
तरुणतरुगुल्मवल्ली | ५५९ | तीव्रदिवाकरकिरणाभितापिताः | ३३४
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmmu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६२९
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
तुम्बवनकार्म्मणयकया २६० दन्तैर्नागा गोहयाद्याश्च ३७०
तुरगकरिणस्तृतीये ४५६ दर्पण इवैकदेशे १२४
तुरगतुरगोपचार २०६ दर्पणवृत्ताकारा विशिखाः २२०
तुलाधरेऽवन्त्यपरान्त्यसाधून् १२० दर्शनमस्तमयो वा न २१६
ते चार्कमण्डलंगताः ७१ दाहो दिशां राजभयाय ४०८
ते रक्तनीलपाण्डुर ४३५ दिनकरकराभितापाद् ८०
तेषामुदये रूपा ७१ दिनकरमुदयास्तसंस्थितम् ७९
तैः संस्तुतः सदैवः ४७६ दिनकररथमार्गविच्छित्तये २४३
तोयानि पद्मकमुदोत्पलवन्त्य ३११ दिनकरादीनां ग्रहाणां ५६
तोयैस्त्वामभिषिञ्चन्तु ५७५ दिनचतुष्टयमुत्थितमर्चितं ४९७
तौलिनि तान्तवभाण्डं ४७३ दिवसकृतः प्रतिसूर्यो ८१, ४५२
त्यजतोऽर्कतलं शशिनः ८४ दिवि भाति यदा तुहिनांशु ५५०
त्यागो विवासनं दानं ५३४ दिवि भुक्तशुभफलानां ४२४
त्रयोऽपि योगाः सदृशाः फलेन ३७२ दिव्यं ग्रहर्क्षवैकृतमुल्का ५१७
त्रस्यन्नेष्टो राज्ञः ५०५ दिव्यमपि शममुपैति ५१८
त्रिंशत्यधिकाराहोस्ते २२४ दिव्यस्त्रीभूतगन्धर्व ५४३
त्रिचतुर्थसप्तमदिने ४२२ दिव्यानन्तरिक्षाश्रयमुक्तमादौ ५४७
त्रिविधस्तस्योच्छ्रायो ५७१ दिशि पश्चिमोत्तरस्यां २६२
त्रिषु मेषादिषु सूर्यः ४६३ दिशो धूमान्धकाराश्च ५४३
त्रिष्वाद्यवर्षेषु निकामवर्षी १७६ दीप्तमृगविहङ्गमरुतः ४३७
त्रैगर्तपोरवाम्बष्ठपारता २८४ दीप्तमृगाण्डजविरुता ३९६
त्वाष्ट्रे भूषणमणिराग २७० दीप्तविहङ्गशिवामृगघुष्टा ४०४
त्वाष्ट्रे युगे सर्वजिदाद्य १७८ दीप्तौजसः प्रचण्डाः ४१५
दक्षिणकुक्षिविभेदो १३७ दुःखशत्रुनिचयस्य विनाशं ६१७
दक्षिणतो रोहिण्याः १४७ दुःस्वप्नदुर्विचिन्तित ६५
दक्षिणदिक्स्थः परुषो २९८ दुर्भिक्षमनावृष्टावतिवृष्टौ ५२८
दक्षिणपार्श्वेन गतः शशी ८५ दूरगो निकटगोऽथवा शशी ३६०
दक्षिणविषाणमर्द्धोन्नतं ८८ दूरस्थचिह्नवेधादुदये ६७
दक्षिणां ककुभमाश्रितस्तु ५४९ दूर्वाकाण्डश्यामे १२६
दण्डे नरेन्द्रमृत्युः ७३ दूर्वाकुशकुसुमाभ्या ३९४
दत्त्वाऽभयं प्रजानामा ५७९ दृश्यते न यदि रोहिणीयुतः ३६४
दधिकुनुदशराङ्कक.नितभृत २०४ दृश्यन्ते च यतस्ते ७५
दधिसदृशाग्रो नीलो ४०० दृश्योऽमावास्यायां २८
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA

६३० बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
दृष्टे श्रुतेऽप्यशकुने ६०९ ध्रुवकेतुरनियतगति २३२
दृष्टेषु यातुधानेषु ५४० ध्रुवनायकोपदेशात् २५२
दृष्टेऽनस्तमितेऽर्के १९४ ध्रुवसौम्येषु नृपाणा ४३०
देवकुमारकुमारीवनिंता ५२० ध्वजकुम्भहयेभ ४८७
देवपत्न्यश्च या नोक्ता ५७४ ध्वजचापनिभे युद्धानि ७९
देवानुवाच भगवान् ४७७ ध्वजझषगिरिकरि ४२७
दैवज्ञेन शुभाशुभं दिगुदित ५९५ ध्वजपरिमाणत्र्यंशः ४९१
दैवतयात्रा शकटाक्ष ५१९ ध्वजशस्त्रभवनतरु २१६
दैवविदविहितचित्तो ३२६ ध्वजातपत्रपर्वत ४०४
द्रविडविदेहान्ध्राश्मक २८० ध्वनिरुच्चरितोऽध्वरेद्यु ३१५
द्रुमेभ्योऽन्नरसस्नेह ५४२ न कथञ्चिदपि निमित्तैः १०६
द्रोणः पञ्चनिमित्ते ३३८ नक्षत्रग्रहघातैस्तद् ४३०
द्वादशदशमैकादश १४३ नक्षत्रत्रयवर्गैः २५७
द्वादश्यामष्टम्यां ४९९ नक्षत्राणां तारकाः सग्रहाणां ५५०
द्वारि पुरस्य पुरक्षय ४३१ नक्षत्राणि मुहूर्ताश्च ५७४
द्वावपि मयूखयुक्तौ २९९ नक्षत्रेण सहोदयम् १६०
द्विजतृपतीनुदगयने ११७ नगरचतुष्पादण्डज ५२३
द्विजो यथालाभमुपाहतार्घः २४९ नगरद्वारलोष्ठस्य ६३
द्विरदमदमहीसरोज ४८७ नगरोत्तरपूर्वदिशि ४९९
द्वैपायनो यवक्रीतो ५७५ न तत्सहस्रं करिणां ६४
धनदः करोति मेचकम् ४३६ न तथेच्छति भूपतेः पिता ६५
धनाप्तिं सौभाग्यं शुचमपि ६१७ नन्दनोऽथ विजयो जयस्तथा १७८
धनुःस्थायी रूक्षो रुधिरसदृशः ५५२ नपुंसकाख्यं च शिरो ललाटं ५९९
धन्व्यमात्यवरवाजिविदेह १२० न पृथक् फलानि तेषां ७२
धात्री घना सुगन्धा ५६३ नभः प्रसन्नं विमलानि यानि ४०९
धान्यपरिपूर्णपात्रं कुम्भः ६०३ न मित्रभावे सुहृदो व्यवस्थिताः २०१
धान्यहिरण्यत्वक्फल ५२९ नम्रा यतः शिखिशिखाभिसृता २३९
धिष्ण्या कृशाल्पपुच्छा ४२६ नरपतिकुमारकुञ्जर २८१
धूप्याज्याहुतिमाल्यैर्विबुधान् ५६७ नरपतिदेशविनाशो ५४१
धूमाकुलीकृताशो ४१३ नरपतिपत्नीपीडां ४४१
धूमाभेऽनावृष्टिस्त्रिदशगुरौ १६९ नरपतिरिममर्घं श्रद्दधानः २४९
धूमावृते शिखिमयं ४९५ नष्टचन्द्रार्ककिरणम् ३७८
धूमोऽनग्निसमुत्थो ५२३ न सांवत्सरपाठी ६१

ाः पृष्ठाङ्काः There is a vertical dividing line between the two columns! A clear vertical line runs from the header down to the bottom: श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः In document layout analysis, a vertical separating line explicitly divides the page into two distinct columns! If a page has two columns separated by a vertical rule, transcribing horizontally row-by-row would mix: "नाकारणं विवृणुयान्न विघट्ट ५८६ नृपविपतिकरः परिघः ४०३" Wait! If you transcribe horizontally row by row, is that what's expected, or a table? Wait, why not: Can a table have line numbers? श्लोकानुक्रमणी ६३१ | श्लोकांशाः | पृष्ठाङ्काः | श्लोकांशाः | पृष्ठाङ्काः | |---|---|---|---| | नाकारणं विवृणुयान्न विघट्ट | ५८६ | नृपविपतिकरः परिघः | ४०३ | Wait, if a line starts with| ... |, markdown does NOT render it as a table because the markdown table syntax requires the line to begin with |` (or at least no text before

६३२ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
पश्चात् शूद्राः कृषिजीविनश्च ४०८ पूजा तस्य नरेन्द्रै ४७९
पश्चात् सन्ध्याकाले २३५ पूजितवृक्षे ह्यनृतौ ५२६
पश्यन् ग्रस्तं सौम्यो १२८ पूर्वं चरति देशेषु ५४५
पांशुविलोहितरूपः १२६ पूर्वः पूर्वसमुद्रवीचिशिखरः ३७५
पाखण्डानां नास्तिकानां च ५३९ पूर्वत्रयं सानलमग्रजानाम् २७५
पाञ्चालकलिङ्गशूरसेनाः ११८ पूर्वाद्युक्षत्रितयादेकदमपीन्दोः १५२
पादाङ्गुष्ठेन विलिखेद् ६०१ पूर्वापरौ प्रीतिकरौ प्रजानां १७९
पापाख्या सावित्रं १५३ पूर्वाभिमुखः श्रीमान् ५०३
पायसेन मधुनापि भोजयेद् ५२६ पूर्वेण प्रग्रहणं कृत्वा १३८
पार्थिवस्त्वां वरयते ४८१ पूर्वेण सलिलपूर्णा करोति ११७
पार्श्वद्वयाधिष्ठितचक्रवाका २४५ पूर्वे भागे भगवान् मरीचिः २५४
पिचुमन्दनागकुसुमैः ३९३ पूर्वोत्तरेण वामो १३६
पिण्डमभिमन्त्र्य दद्यात् ५०६ पूर्वोद्भूताः पश्चादपरोत्थाः ३३०
पितृपूजापरिवृद्धिमार्घे १६४ पूर्वोद्भूतैः सस्यनिष्पत्तिः ३५८
पित्र्यमैत्रपुरुहूतविशाखा ५५३ पृच्छा वृद्धश्रावकसुपरिव्राड् ६०४
पित्र्याद्येऽवष्टब्धो १९१ पृथुबहुलस्निग्धघनं ३३१
पित्र्ये धनधान्याढ्याः २६९ पेपीयते मधु मधौ सह ३१६
पिप्पलीमरिचशुण्ठिवारिदै ६०२ पौरः पौरसमेतो यामी ३२३
पीडयन्ति यदि कृत्तिकां ५४८ पौरन्द्रेऽतिशुराः २७१
पीडाकरं फाल्गुनमासि १३२ पौरमहाधनशब्दार्थवेद २८४
पीतो व्याधिं जनयत्यशोक ४५२ पौरैतरघ्नमुल्कापसव्यकरणं ४२८
पुंस्त्रीनपुंसकाख्ये ६१० पौरै पौरेण हते पौराः २९८
पुण्याहशङ्खशब्दैराचान्तो ५७७ पौषाषाढश्रावणवैशाखेषु १५८
पुण्येष्वायतनेषु च ५६२ पौषे द्विजक्षत्रजनोपरोधः १३१
पुत्रमरणं धनाप्ति ५९० पौषे समार्गशीर्षे ३३२
पुरपक्षिणो वनचराः ५३६ पौष्णाप्याद्र्रार्श्लेषा ४१७
पुरादुद्गयत् पुरतोऽपि वा ३४९ पौष्णे सलिलजफल २७४
पुरोहितो यथास्थानं ५६५ प्रचलत्तिमिशुक्तिजशङ्खचितः २४३
पुलहः क्रतुरिति भगवान् २५४ प्रजापतिर्दितिश्चैव ५७५
पुष्यस्नानं नृपतेः कर्तव्यं ५५१ प्रतिदिनमर्कहिमाश्वो ४३८
पुष्यस्नानविमिश्रेण ५६९ प्रतिदिवसमहिमकिरणः ८०
पुष्याग्नेयविशिखा ४१५ प्रतिदिवसमेवमर्कात् ८४
पुष्ये यवगोधूमाः २६८ प्रतिबद्धं गमयति ५१
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६३३
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
प्रतिसरया तुरगाणां ५०० प्रालेयकुन्दकुमुदस्फटिकाव ९७
प्रतिसूर्यकः प्रशस्तो ४५२ प्रावृषि शीतकरो ३८८
प्रत्यन्तान् कुनृपांश्च ९३ प्रासादभवनतोरण ५२२
प्रत्यर्कसंज्ञः परिधिस्तु तस्य ४०७ प्रीतैः कृतानि विबुधै ४८९
प्रत्येकग्रहभ्रमण ३८ प्रीतो महेन मघवा ४७८
प्रथममुनिकथितमवितथ ३ प्रेतप्रहरणखरकरभ ४२६
प्रथितनरेश्वरमरण ४२० प्रोक्तस्थानाभावाद् ९२
प्रपूरणे चोच्छ्रयणे प्रवेशो ४९३ प्रोत्प्लुतहंसक्षत्रे ५६०
प्रविशति यदि खद्योतो ३८९ प्रोत्फुल्लकमलवदनाः ५६१
प्रव्रजितनग्ननापितरिपु ५९७ फलकुसुमसमप्रवृद्धिं ३९१
प्रश्नप्रतिप्रश्नकथा ९ फलदधिघृतलाजाक्षौद्र ४९४
प्रसवविकारे स्त्रीणां ५३२ फाल्गुनमासे रूक्षश्चण्डः ३३३
प्रस्फुरत्तिमिजलेभजिह्मगः २४२ फाल्गुनवर्षे विन्द्यात् १६५
प्रहरणसदृशैर्जलदैः ८० फाल्गुनशुक्लसमुत्थ्या ३२९
प्रहर हर छिन्धि ५३९ फेणगिरियवनमार्ग २६१
प्राकृतगत्यामारोग्य १५५ बन्धूकपुष्पाञ्जन ३९९
प्राकृतविमिश्रसंक्षिप्त १५३ बर्हिपुच्छरूपिणी ४३३
प्राकृतसंज्ञा वायव्य १५३ बलदेवपट्टनं दण्डकावन २६०
प्राक् क्षत्रियाणां ४०८ बहुलास्ये पीड्यन्ते २०७
प्राक्प्रग्रहणं यस्मिन् १३८ बहुबिहगालयकोटर ४८०
प्राक्फल्गुनीषु नटयुवति २६९ बान्धनशकुनिक २८७
प्रागर्द्धरात्रदृश्यो याम्याग्रः २३० बुद्ध्वा देवविकारं शुचिः ५२१
प्रागुत्तरेणाश्व दिशः प्रशस्ताः ५९७ बृहस्पतेरुत्तरगे शशाङ्के ३०६
प्राग्द्वारेषु चरन् रविपुत्रो ५५१ बृहस्पतौ हन्ति पुरः स्थिते २०३
प्राग्वैश्वानरमार्गे २२८ ब्रह्मपुरदार्बडामर २६४
प्राङ्नर्मदार्द्धशोणोऽङ्ग २७८ ब्रह्मणो दुहितासि ३६९
प्राची तत्क्षणमेव नक्तमपरा ४०६ ब्रह्मसुत एक एव २२१
प्राच्यां चेद् ध्वजवदस्थिता ५४९ ब्रह्माणमूचुरमरा ४७७
प्राजापत्ये शकटे भिन्ने १९४ ब्राह्मणान् परमात्रेण ५३६
प्राजापत्ये श्रवणे मूले १४७ ब्रह्मीं क्षेमामजां चैव ५७०
प्राजेशमाषाढतमिस्रपक्षे ३४८ ब्राह्मे द्विजपशुवृद्धिः ११०
प्राप्तेऽष्टमेऽह्नि ५०१ ब्रूयादर्घविशेषान् ४७१
प्रायो ग्रहाणा ३८८ भक्ष्यैरन्नैश्च विविधैः ५६६
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA

भानां यथासम्भवमुत्तरेण ३०५
Right: मध्ये तमःप्रविष्टं वितमस्कं १२५

Wait, let's check Line 20 Right:
Wait! In Line 19 Right:
Line 19 Right is: मध्याह्ने नरपतिमध्यदेशहा ११५
Line 20 Right is: मध्ये तमःप्रविष्टं वितमस्कं १२५
Line 21 Right is: मध्येन यदि मघानां १४६
Line 22 Right is: मध्ये पापग्रहयोः सूर्यः ४६१
Line 23 Right is: मध्ये यदि प्रकाशः १३९
Line 24 Right is: मनुजानामपचारादपरक्ता ५१६
Line 25 Right is: मन्त्रिस्थावरलेखक ४३९
Line 26 Right is: मन्त्रैराग्नेयैः क्षीरवृक्षात् ५२४
Line 27 Right is: मन्दपवनावघट्टित ३९७
Line 28 Right is: मन्दाकिनी पयोष्णी २८०
Line 29 Right is: मन्युं हरेन्द्र धात्र्याः ४११
Line 30 Right is: मयूरशुकचाषचातक ३८५
Line 31 Right is: महाशान्त्योऽथ बलयो ५४१
Line 32 Right is: महिषोष्ट्रगर्दभास्थि ५१२
Line 33 Right

श्लोकानुक्रमणी ६३५
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
माञ्जिष्ठाभाः शस्त्राग्नि ३९९ मेकलकिरातवटिका २७८
मातरं जठरे मूर्ध्नि ६०६ मेघाः स्निग्धाः संहताश्च ३४२
माथुरकोपज्योतिष २५७ मेरुग्रस्तमरीचिमण्डलतले ३७७
मायेन्द्रजालकुहकाकरनागराणां ३१३ मेषोपगते सूर्ये ४७१
मार्कण्डेयो दीर्घतपाः ५७४ मैत्रे कुलूततङ्गण २१०
मार्गशिरः सितपक्षप्रतिपत् ३२७ मैत्रे क्षत्रविरोधी १९७
मार्जारो भृशमवनिं ३८२ मैत्रे शौर्यसमेताः २७१
मासौदनमद्याद्यैः पिशाच ५६७ म्लेच्छान् विदिकिस्थितो ११७
मासत्रयेण विन्द्यात् ५३४ म्लेच्छा हि यवनास्तेषु ६२
मिथुनस्थे सर्वरसान् ४७२ यत्कालयुक्तं तदनेकदोषं १८१
मिथुने प्रवराङ्गना नृपा ११९ यत्रैते संहितापदार्थाः ५६
मीने कपालसम्भव ४६७ यत्सत्यं सर्ववेदेषु ३६९
मुक्तारजतनिकाशाः ३३४ यथा त्वमूर्जस्कररौकरूपैः ४९२
मुक्ते सप्ताहान्तः १४० यदशुभमवलोकनाभिरुक्तं १२८
मुखपुच्छविभक्ताङ्गं १०० यदा तु विद्युतः श्रेष्ठाः ३४२
मुख्यस्थाने जुहुयात् ५७८ यदा रेणूत्पातैः प्रविचलसटा ३७६
मुदिताः प्रजाश्च तेषां ४७८ यदा वह्नौ वायुर्वहति गगने ३७५
मुनिविरचितमिदं ३ यदा विशाखासु २१३
मुनिनभिजितं ध्रुवं मघवतश्च ५५१ यदा स्थिता गृहपटलेषु ३८४
मुहूर्ततिथिनक्षत्रं ६१ यदा स्थिता जीवबुधारसूर्याः २०१
मूर्धदलकेशहनुशङ्खकर्ण ६०९ यदि कुमुदमृणालहार ९८
मूलं मनुजाधिपतिः ५५८ यदि ताः स्युरेकरूपाः ३४२
मूलेऽन्ध्रमद्रकपती २३८ यदि तित्तिरपत्र ३८७
मूले भेषजभिषजो २७२ यदि न रिपुकृतं भयं २९१
मृगघटसंस्थे सवितरि ४७४ यदि मूर्तो भविचारी १००
मृगपक्षिविकारेषु ५३८ यद्यघेन विभूषणममरेण ४९०
मृगमासादिष्वष्टौ षट् ३३७ यद्यमलेऽर्के छाया न दृश्यते ५३०
मृगशकुनिपवनपरिवेशा ३९५ यद्यमोघकिरणा ३८७
मृगशिरसि वत्सयाजक २०७ यद्यानीतस्तिष्ठेद् ५०४
मृगशिरसि सुरभिवस्त्र २६७ यद्युदयर्क्षाद्विकं करोति १४३
मृगशीर्षाद्या गर्भा मन्दफला ३२९ यद्येकस्मिन् मासे ग्रहणं ११३
मृतविकलविभिन्नरोगितः ५१३ यद्येको यदि बहवः २१६
मृदङ्गशङ्खध्वनिहृष्ट ५०७ यद्रोहिणीयोगफलं तदेव ३६५
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA

६३६ बृहत्संहिता
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः । श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
यद्विस्तरेण कथितं मुनिभिः ५५६ । येन धरित्रीमुद्रा जनिता ३४५
यन्नक्षत्रमुपगते गर्भः ३२८ । येन सत्येन चन्द्रार्कौ ३६९
यष्टिं प्रवेशयन्तीं ४८४ । ये येषां द्रव्याणामधिपतयो ४६५
यस्तु सम्यग्विजानाति ६४ । ये शस्तास्तान् हित्वा २३६
यस्मिन् काले स्निग्ध ३९४ । येषां रथौघार्णवमेघदन्तिनां ४८७
यस्यां दिशि दृश्यन्ते ३२१ । येषामुद्गच्छति भग्रहाणां ३०७
यस्यां दिशि धूपचयः ४५४ । येषु च भेष्वभिवृष्टं ३४६
यस्याश्चिरं तिष्ठति ४३२ । योगान्तिकेति मूलं द्वे १५३
यस्मिन् खांशे दृश्याः ३२२ । योगो यथानागत एव वाच्यः ३४८
यस्मिन् यस्मिन् देशे ७२ । योऽतीव दीप्त्या कुरुते ४०८
यस्मिन् त्सरुप्रदेशे ५८८ । योऽसावसुरो राहुस्तस्य १०५
याति चतुर्षु नरेन्द्रः ४४० । यौधेयान् सचिवान् ९५
यात्रायां तु तिथिदिवस ५४ । रक्तः श्यामो रूक्षश्च ४४२
यात्रायां यदभिहितं ५०३ । रक्तपद्मारुणा सन्ध्या ५४२
यात्राविधाने हि शुभाशुभं ५९८ । रक्ताक्षमब्दं कथितं तृतीयं १८२
यानं वाहवियुक्तं यदि ५३५ । रक्ताशोकनिकाशं ४८९
यानत्रेरुत्पातान् गर्गः ५१६ । रक्षःपिशाचगुह्यकः ५२०
यानीह वृक्षे भूतानि ४८१ । रक्षःपिशाचदानवदैत्य २५५
यान्तु देवगणाः सर्वे ५७८ । रजनीद्वयं विसर्पति ४५४
याम्यं करोत्यवृष्टिं ११० । रज्जूत्सङ्गच्छेदने बालपीडा ४९६
याम्ये शिक्ये काञ्चनं ३७० । रत्नानि सर्वगन्धाश्च ५७०
याम्येऽसृक्पिशितभुजः २७५ । रविकिरणजलदमरुतां ४००
यावत एव मुहूर्तान् २३४, २३५ । रविचन्द्रपरीवेषाः ३४२
यावन्त्यहानि दृश्यो २१७ । रविजस्य शशी प्रदक्षिणं ३०७
या व्याख्याता शान्तिः ५५८ । रविजेन सिते विजिते ३०२
युगमेव याम्यकोट्यां ८९ । रविविसुतकेतुपीडिते भे ३४७
युद्धं यथा यदा वा २९३ । रविविसुतभोगमागतं २७६
युद्धं समागमे वा २९९ । रविराक्रन्दो मध्ये पौरः २९७
युद्धानि विजानीयात् ४४० । रविवरुणविश्वदेव ५००
युवराजस्याष्टम्यां ४४१ । राजोपकरणरूपैः ७४
ये च न दोषान् जनयन्ति ५४१ । राज्ञीविनाशं पतिता पताका ४९५
ये च पिबन्ति वितस्ता २८५ । राशेर्यस्य क्रूराः ४६९
येन चाम्बुहरणेऽपि २४२ । राशेश्चतुर्दशार्थाय ४६८
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammu. Digitized by S3 Foundation USA

श्लोकानुक्रमणी ६३७
श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः श्लोकांशाः पृष्ठाङ्काः
राशौ राशौ यस्मिन् ४७४ वज्राशनिमहीकम्प ५४१
राष्ट्रविभेदस्त्वनितौ ५२५ वडवोष्ट्रकरेणुदुग्धपानं ५९३
राष्ट्रे यस्यानग्निः ५२२ वडवोष्ट्रमहिषगोहस्तिनीषु ५३२
राष्ट्रोत्पातोपसर्गेषु ५८० वनं समाश्रिता येऽपि ६०
राहुद्वयं यदि स्यात् १०१ वन्दिजनपौरविप्रैः ५७२
रुचिरपताकातोरण ४८३ वरुणेशे पाशिकमत्स्य २७३
रुद्धानि सौम्येऽस्तगते १५८ वर्गैराग्नेयाद्यैः क्रूरग्रह २६६
रुधिरनिभो वियतयवनि ८१ वर्णकैर्विविधैः कृत्वा ५६६
रुधिरादिवृष्टिवैकृत ३३५ वर्णेनैकेन यदा बहुलः ४३७
रुधिराननमिति वक्त्रं १४५ वर्षत्यपि रटति ३९०
रूक्षः श्वेतो विप्रान् ७६ वर्षाकाले वृष्टिं करोति ७७
रूक्षैरल्पैर्मारुताक्षिप्तदेहैः ३५७ वर्षाणि कार्तिकादीनि १६२
रूपायुधभृद्वैद्यास्त्रीकवि ४१३ वर्षप्रश्ने सलिलनिलयं ३८१
रेवत्यां राजभृताः २१२ वल्लीनां गगनतलो ३८५
रोगान् करोति परुषः कपिल २५० वसुभे मानोन्मुक्ताः २७३
रोहिणीशकटमध्यस्थिते ३६१ वस्त्राविककुतुपानां ४६५
रोहिणीशकटमर्कनन्दनो ५५२ वातोद्धतश्चरति वह्निरति ३१२
रोहिण्यां सुव्रतपण्य २६७ वातोद्धताम्बुधरवर्जितम ३१८
रोहिण्योऽनलभं च १६९ वामस्तु कुक्षिभेदो १३७
रौद्रादीनि मघान्तान्यु १५१ वायव्ये भूकम्पे ४१३
रौद्रे वधवन्धानृत २६८ वायव्येष्वेषु नृपतिर्वायुं ५३६
लक्षणयुक्तं तुरगं ५०४ वायव्योत्थैर्वातवृष्टिः क्वचि ३५८
लब्धवराः क्षीरोदं ४७६ वारुणपौरन्दरयोः ४२०
लब्धिर्हानिः स्त्रीलब्धयो ५९१ वारुणमर्णवसरिदाश्रित ४१८
लब्धेन युक्तं शकभूपकालं १७० वारुणमवनीशाशुभ ११०
ललाटस्पर्शानाच्छूक ६०८ वार्ता जगत्यवितथाविकला ३१३
लाजाक्षतदधिकुसुमैः ५६३ वाहिनीं समुपयाति पृष्ठतो ५५५
लाजाज्याक्षतदधिमधु ५६८ विंशत्यधिकमन्यच्छतं २२४
लाभाहिबुकार्थयुक्तैः ४६१ विकचा नाम गुरुसुताः २२२
लूतापटाङ्गशबलं ५४० विकसितकमलोदरावदातैः ३५४
लोहित्यः सिन्धुनदः २८२ विकृतकुसुमं फलं वा ५२८
वक्रशिखा मृत्युसुता २२० विक्रमः सकललोकनन्दो १८०
वक्रानुवक्रास्तमयो ९ विगतघने वा वियति ३५८
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA