बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 350, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ें३०८ बृहत्संहिता
ग्रहों के उत्तरगत चन्द्र के जो फल कहे गये हैं, उनके विपरीत फल ग्रहों के
दक्षिणगत चन्द्र के होते हैं। इस तरह चन्द्र के साथ ग्रहों या नक्षत्रों के रहने को समागम,
रवि के साथ अस्त और कुजादि ग्रहों के परस्पर संयोगादि को युद्ध कहते हैं॥१८॥
इति 'विमला' हिन्दीटीकायां शशिग्रहसमागमाध्यायोऽष्टादशः ॥१८॥
शशिनि चन्द्रमसि ग्रहस्योदक्स्थे उत्तरस्यां दिशि स्थिते यत्फलमुपदिष्टमुक्तम्—
'चन्द्रमा यदि कुजस्य यात्युदक्' इत्यादिकम्, तत्सर्वमेव निःशेषमपसव्ये दक्षिणदिक्स्थे
चन्द्रे प्रतीपं विपरीतं भवति। इत्येवंप्रकारा भग्रहाणां भानां नक्षत्राणां ग्रहाणां च शशि-
समवायाश्चन्द्रसंयोगाः कीर्तिता उक्ताः खलु। खल्वित्ययं शब्दो निश्चयार्थे। इन्दोश्चन्द्रस्य
ग्रहैर्भौमादिभिर्ऋक्षैर्नक्षत्रैश्च साकं सह युद्धं न भवतीति किल सूर्यस्य ग्रहैः सह समागमो-
ऽस्तमयशब्दवाच्यः, चन्द्रेण सह समागमशब्दवाच्यः। भौमादीनां परस्परं युद्धशब्दवाच्य
इत्ययमस्मिन् शास्त्रे सिद्धान्तः। तथाऽऽचार्यविष्णुचन्द्रः—
दिवसकरेणास्तमयः समागमः शीतरश्मिसहितानाम्।
कुसुतादीनां युद्धं निगद्यतेऽन्योन्ययुक्तानाम्।। इति।
यैश्चोक्तमादित्यस्य जयपराजयं ते गोलवासनाबाह्याः।।१८।।
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ शशिग्रह-
समागमो नामाष्टादशोऽध्यायः ॥१८॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA