सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

The Brihaddeshi of Sri Matanga Muni

मतंग मुनि (सम्पादक: के. साम्बशिव शास्त्री) द्वारा

DevanagariSanskritpublished175 पृष्ठ

पृष्ठ 98, कुल 175 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 98

८६ बृहद्देशी

प्रयोगः। मध्यमो वादी। षड्जः संवादी। ऋषभपञ्चमावनुवा-
दिनौ। विवादी नास्ति। शृङ्गारहास्यौ रसौ। मध्यमादिमूर्च्छना।
अवरोही वर्णः। प्रसन्नान्तोऽलङ्कारः। त्रिषु मार्गेषु गीयते।
दक्षिणे कला वृत्तौ कला चित्रे कला। स्वरपदेषु चच्चत्पुटा-
दितालः। आक्षिप्तिका। शुद्धपञ्च(मा? म)ः षड्जोदीच्यवती-
जातिः स्मृतः।
षड्जांशो मध्यमन्यासः स्वल्प(वि? द्वि)श्रुतिकस्वरः॥
स्यात् षड्जमध्यमाजातेः शुद्धः साधारितस्तथा।
अस्यार्थः—शुद्धसाधारितो रागः षड्जग्रामसंबन्धः।
षड्जमध्यमजातेरुत्पन्नत्वात्। तारषड्जो ग्रहोंऽशश्च। मध्यमो
न्यासश्च। निषादगान्धारयोरल्पत्वम्। पूर्णश्चायम्। गर्भ-
सन्धौ विनियोगः। वीररौद्रादिको रसः। षड्जा(ति? दि)-
मूर्च्छना। अवरोही वर्णः। प्रसन्नान्तोऽलङ्कारः। दक्षिणे कला
वृत्तौ कला चित्रे कला। स्वरपदगीते चच्चत्पुटादितालः।
कैशिकीषड्जमध्यभ्यां शुद्धकैशिकमध्यमः॥ ३२०॥
षड्जांशो मध्यमन्यासस्त्यक्त(स्त्रि? त्रि)श्रुतिपञ्चमः।
अस्यार्थः—शुद्धकैशिकमध्यमो रागः षड्जग्रामस-
म्बन्धः। कैशिकीषड्जमध्यमाजात्योः समुत्पन्नत्वात्। (ननु?)
कैशिकी मध्यमग्रामसम्बद्धा, षड्जमध्यमा षड्जग्रामसम्बन्धा,
अत उभयग्रामतास्तीति भावः। तारषड्जोऽस्य ग्रहोंऽशश्च।
मध्यमो न्यासः। निषाद्गान्धारयोरल्पत्वम्। पञ्चमर्षभयो-
र्लोपः। निषादोऽत्र काकलिषाडवश्च। निर्वहणे चास्य प्रयोगः।
षड्जादिमूर्च्छना। रौद्रवीरादिको रसः। प्रसन्नान्तोऽलङ्कारः।