बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

जातयः । ७३

दशविधत्वम् अस्या एतदंशकाश्चत्वारः षाडवाः । तथैव धैव-
तेंऽशे षाडवानाम् औडुविताश्च शुद्धत्वं नास्ति । मध्यमादिमूर्-
र्छना तालः पञ्चपाणिः एककलेन चित्रेण मागधी द्विकले(न)
वार्तिकेन सम्भाविता चतुष्कलेन दक्षिणेन पृथुला सर्वरसा-
त्मिका ध्रुवागाने द्वितीये प्रेक्षणके विनियोगः। एताः षड्जग्रा-
मसंबन्धाः सप्त जातयः । इदानीं मध्यग्रामसंबन्धा जातय उ-
च्यन्ते। तत्र गान्धार्या गान्धारषड्जमध्यमपञ्चमनिषादा ग्रहाः
त एवांशाः । पञ्चस्वरपरस्तारः न्यासपरस्तत्परो वा मन्द्रः । ऋ-
षभहीनं षाडवम्, ऋषभधैवतहीनमौडुवितम् । पूर्णावस्थायामृ-
षभधैवतयोरल्पत्वं शेषाणां बहुत्वम् । स्वरजातित्वाद् गान्धारो
न्यासः षड्जमध्यमावपन्यासौ धैवतर्षभयोः सङ्गतिः । त-
द्यथा — गान्धारी यदा संपूर्णा गीयते तदा माधारिगा इति
गायन्ति इति प्रयो(गि ? गः) स्यात् । यदा ऋ(ष)भहीना
गीयते धरस्वरप्रवेशनं(१) माधाधागा इति प्रयोगः स्यात्।
यदा औडुविता गीयन्ते तदा उत्तर(स्वर?)स्वरप्रवेशे मागागा
इति प्रयोगः स्यात्, मापरिध इति प्रयोगः कदाचिदपि न
स्यात् । दशविधत्वमस्याः एकादशांशकाः शुद्धा विकृताः
पूर्णाः पञ्च चत्वारः षाडवाः औडुवित एकः मूर्छना धैवतादिः
चञ्चत्पुटस्तालः एककलविधिः चित्रमार्गे मागधी द्विकले
वार्तिके सम्भाविता चतुष्कले दक्षिणे पृथुला रसः करुणः
मात्रा दक्षिणे वार्तिके चित्रे कला ध्रुवागाने तृतीयप्रेक्षणके
विनियोगः ।
रक्तगान्धा(र्य्य ? र्याष्प)ङ्जमध्यमपञ्चमगान्धार-
निषादा ग्रहा अंशाश्च । पञ्चस्वरपरस्तारः न्यासपरस्तत्परो
L