बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

५२ बृहद्देशी
मार्गः प्रयुज्यते। आवापादिक्रमेणाष्टधा चतुर्धा चेति। एवमुक्तं
भवति। चित्रे च द्विमात्रा काला(?) सैव मागधी गीतिः स-
म्भाविताख्या गीत्या प्रयुज्यते। तदा चतुर्मात्रिकवृत्तिशब्देनो-
च्यते। यदा तु चित्रे भाग(र्धी?धी)गीतिः सम्भावितशब्द-
वाच्या द्विगुणिता अष्टमात्रा पृथुलाशब्दवाच्या दक्षिणमार्गे
भवति। त्रीन्त्रीन्निवृत्तिस्त्रिरावृत्तिमागधी यथा भवमीशं(?) पदं
गीत्वा प्रथमे कलां निर्वाह्य विलम्बितलयेन यदा द्वितीया
कला मध्यमवयेन(?) देवमित्यनेन वरदेन शर्वमिति सहितेन
गायति। तत्रापि च तृतीयां कलाद्रुतवयेन देवशर्वपदद्वये वन्दे
इति पदद्वयेन वन्दे इति पदान्तरसहितेन निर्वाहयति कलाव-
यन्यापातनाद्(?)। यथा-मामासासा। मासासामा। सस-
मासम। मरिरिनि। मगधदेशोद्भवत्वान्मागधी। अन्ये तु नि-
वृत्ता मागधीं पठन्ति अर्धमिति पद(स्स ? स)म्प्रन्ध्यर्धपादत्वे-
नार्धमागधी। न च पादाद्यनिवृत्तिनिवृत्तावर्थः प्रवृत्तित्निवृत्ति-
गः हेतुर्मन्तव्या(?)। यतः सामवेदगीतप्रथादेव आवृत्तिष्वर्थ
आद्रियत इति। तदुक्तं-य उ वृत्त्यात्मा जातवेदममिति।
अत्र वेदशब्दपर्यवसिता सम्भाविताः लघुप्रयाय(?)पृथुलाभूय-
स्त्वात् पदग्रामस्य पृथुलेत्युक्त्वा स्वरतानु इति मार्गलया
मार्गत्रयो गीतिः विधौ लयः प्रयोगे नवधा द्रष्टव्याः(?)।
लयसम्प्रयोगं दर्शयति-दक्षिणो मार्गो वार्त्तिको मार्गश्चित्र-
मार्ग इति। दक्षिणवृत्तौ लयत्रयं वार्त्तिकमार्गश्चित्रमार्गो
ध्रुवमार्गश्चेति वृत्तिमार्गप्रवृत्तौ लयत्रयं चित्रमार्गो ध्रुवमार्गः
१. 'या', २. 'पा' स. पाठ..