बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

२२ बृहद्देश्यां
तस्य । उच्यते । मूर्छना— (ना ?)व्युत्पत्तिः— ‘मूर्छा मोह-
समुच्छ्राययोः',
मूर्छते (?) येन रागो हि मूर्छनेत्यभिसंज्ञिता ।
आरोहणावरोहणक्रमेण स्वरसप्तकम् ॥ ९४ ॥
मूर्छनाशब्दवाच्यं हि विज्ञेयं तद्विचक्षणैः ।
सा च मूर्छना द्विविधा सप्तस्वरमूर्छना द्वादशस्वर-
मूर्छना चेति । तत्र सप्तस्वरमूर्छना चतुर्विधा पूर्णा षाडवा
औडुविता साधारणा चेति । तत्र सप्तभिः स्वरैर्या गीयते
सा पूर्णा । षड्भिः स्वरैर्या गीयते सा षाडवौ । पञ्चभिः
स्वरैर्या गीयते सा औडुविता । काकल्यैरन्तरस्वरैर्या गीयते
सा साधारणा ।
इदानीं मूर्छनामण्डलमुच्यते । तत्र परिपाट्याहित-
त्वेन प्रवृ(त्तास्ता ? च्त्वा)त् सप्तस्वराणां मूर्छनानां प्रतिग्राम-
मेकोनपञ्चाशत् स्वराः कोष्ठाश्च भवन्ति । तद्यथा—
एकोना खण्डु(?) पञ्चाशत् कर्तव्याः स्वरसंयुताः ॥ ९५ ॥
तिर्यगूर्ध्वं च रेखाभिरष्टभिश्चैव कोष्टकाः ।
तत्र स नि ध प म ग रीत्याद्याः सप्त षड्जग्रामे ।
मगरिसनिधपाद्याः सप्त मध्यमग्रामे । (ति?) तिर्यगूर्ध्वगा अपि
स्वरास्तिर्यक् कार्याः । तद्यथा—निधपमगरिसा इति षड्ज-
१. 'वा', २. 'ञ्चि' ख. पाठः.

• 'इदानीमवसरप्राप्ता' इति पाठः स्यात् ।