बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

१४ बृहद्देशी
वादिमण्डलं यथा — सरिगमपधनी । ५संवा॒दिनस्तु पुनः सम-
श्रुतिकत्वे सति त्रयोदश नवान्तरत्वेनावबोद्धव्याः । किं तत्
संवादि(नी ?)त्वं नाम । यद् वादिस्वरेण रागस्य रागत्वं जनि-
तं तन्निर्वाहकत्वं नाम संवा॒दित्वम् । संवादिमण्डलं (मण्डलं ?)
यथा —

┌──────┐                 १
│ग  नि │                 नि
│ध  रि प│ ───────────────┬─────────────────
│स  म  │                 │             ग ध
└──────┘                 │
                 ────────┴───────
                         ३   ४
                     १ ग २ ग ३ ग ४ ध रि

म ध , रि	म ध रि	नि ग	स मा	प सा	प रि	नि ग

इति संवादिमण्डलम् । संवादिप्रयोगो यथा — यस्मिन्
गीते योऽंशत्वेन परिकल्पितः षड्जस्तस्य स्थाने मध्यमः
क्रियमाणो रागहा न भवेत् । यस्मिन् स्थाने मूर्च्छनावशान्म-
ध्यमः प्रयुक्तः अस्मिन् स्थाने क्रियमाणः षड्जो जातिरागहा
न भवेत् । षड्जपञ्चमयोः स्थाने पञ्चमषड्जौ प्रयुज्यमानौ
जातिरागहानिकरौ न भवतः । एवम् ऋषभधैवतयोः स्थाने
धैवतर्षभौ प्रयुज्यमानौ जातिरागविनाशकरौ न भवतः । एवं
गान्धारनिषादयोः स्थाने निषादगान्धारौ । (ककु ? ऋष)भस्य
धैवतांशत्वेन (रेवगुप्त ? धैवत)स्य ऋषभांशत्वेन तदुभयराग-
जनन्याश्चर्षभजातेरृषभांशपरिग्रहात् परस्परसम्बद्धौ च प्रयु-
ज्यमानौ जातिरागविनाशकरौ न भवतः । अनुवादित्वं च पुन-

---

१. 'स', २. '३', ३. 'नी', ४ 'री' ख. पाठ .
५. 'भी' क. पाठ